|
|
Monday, February 13, 2006
Επιστροφή στην Αρχική σελίδα
Στα παλαιότερα χρόνια, τα χωριά και οι κωμοπόλεις της Ελλάδας, είχαν το καθένα να αφηγηθούν κάτι ξεχωριστό κάτι παράξενο. Οι άνθρωποι πιο απλοί και «προσγειωμένοι» έβλεπαν με τα μάτια της ψυχής τους, έβλεπαν καθαρά. Αν και τεχνολογικά αναπτυχθήκαμε ωστόσο οι παραδόσεις και οι ιστορίες παρέμειναν καθάριες σαν τους ανθρώπους που τις διηγήθηκαν. Θα ακούσουμε έπειτα τις αφηγήσεις στη Πελοπόννησο στη Στερεά Ελλάδα και την επαρχιώτικη κυρίως Μακεδονία για τα λεγόμενα χαμοδράκια ή σμερδάκια ή χαμόδρακα. Δαιμόνια που ήταν άκρως επιθετικά στις ορεινές περιοχές λόγω του ότι επιτίθονταν σε κοπάδια βοσκών και είτε τα αφάνιζαν είτε απλώς τα έπνιγαν.Επικρατεί και η αντίληψη πως πρόκειται και για δαιμόνια που «καβαλούσαν» κάποιον άνθρωπο ώστε να τον αποτρελαίνουν και να τον δαιμονίζουν. Είχαν τη μορφή κριαριού-τράγου και νύχια που τους έδιναν την ικανότητα να πνίγουν το επίδοξο θύμα τους. Αυτή τους η εμφάνιση μας παραπέμπει στο κατάλευκο τράγο που τριγυρνούσε ελεύθερος και ομορφότερο του δεν υπήρχε. Όποτε το συναντούσαν κυρίως τη νύχτα προσπαθούσαν να το αρπάξουν και να το βάλουν στο κοπάδι τους, μάταια όμως για τους επίδοξους το τρίχωμά του ήταν μαγεμένο και κολλούσες κυριολεκτικά επάνω του, έτσι σε έσερνε μέχρι να σε ρίξει σε κάποιο γκρεμό ή φαράγγι. Το φαράγγι που στη χώρα μας το βρίσκουμε συνυφασμένο με την παρουσία καλικάντζαρων, δαιμονικών όντων και κυρίως του διαβόλου. Πιστεύεται ακόμα και σήμερα σε πολλά χωριά της Ελλάδας πως αν τύχει νύχτα και περάσεις από φαράγγι θα ακούσεις καλικάντζαρους που θα σε φωνάζουν και μπορεί ακόμα και να σε στοιχειώσουν ολόκληρο. Ενώ αν περάσεις από φαράγγι που πριν είχαν διαβεί διάβολοι τότε και εσύ θα γίνεις ένα μέρος της μαύρης μαγείας τους. Στα χωριά μπορούμε να βρούμε ανεξάντλητες πηγές τέτοιων ιστοριών που θα μας καθηλώσουν, καθώς τα πάντα (μύλος, σπίτια, πηγές, μονοπάτια) είχαν τη δική τους μικρή και τρομακτική ιστορία. Λίγες δεν είναι επίσης και οι αναφορές για μάγισσες, που κατά καιρούς είχαν διάφορους ρόλους, πότε χαρτορίχτρας και πότε κατασκευάστριες μαγικών φίλτρων, άλλες πάλι ήταν και επικίνδυνες για τους ανθρώπους. Στη Φλώρινα ακόμα οι παλαιότεροι θα θυμούνται για μια τέτοια γυναίκα που συνήθως καθόταν πάνω σε μια βρύση-πηγή και έκανε μάγια στους περαστικούς. Η Ελλάδα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία ανεξάντλητη πηγή μυστηρίου και σίγουρα να συνεπάρει πολλούς εξερευνητές της μέσα σε πέπλα ονειρικά ταξιδεμένα σε χρόνους παράλληλους σε εμάς αλλά καλά κρυμμένους σε πονηρά μάτια.
Μυστηριώδεις μορφές τριγυρνούν κάτω από τα μάτια μας και πίσω από την πλάτη μας,μα όταν πραγματικά «δούμε» τίποτα πια δεν θα μας φαίνεται μυστήριο.
Τέτοιες μορφές θα συναντήσουμε σε πολλά μέρη μας, τον αράπη που τριγυρνά τις νύχτες και βόσκει(;) τα τάλιρα του προκαλώντας ένα θόρυβο που προσελκύει κάθε περίεργο άτομο. Τη γουρούνα με τα γουρουνάκια της που τις νυχτιές τριγυρνά στις εξοχές, αλλά δεν ανήκει στα χοιρινά κανενός αγρότη. Για τα στοιχειά που «ορίστηκαν» (από ποιόν αλήθεια;) να φυλάττουν ολόκληρα χωριά.
Όπως η Καστανιά, ο Πύργος ,και το Νιοχώρι της Φθιώτιδας που συχνά πολεμούσαν(τα στοιχειά) για την κυριαρχία μιας κορφής της Οίτης, αλλά κυρίως για την προστασία του χωριού. Για στοιχειά που απλά βρίσκονταν στα χωριά, και η απόδειξη οι τρομεροί ήχοι που ακούγονταν στα χωριά τα βράδια αλλά και τα μεσημέρια, πολλές φορές χωρίς λόγο, υπήρχαν όμως στιγμές που έσκουζαν νυχτιές ολόκληρες επειδή πέθανε κάποιο σημαντικό και καλοκάγαθο άτομο στο χωριό, θρηνώντας έτσι το νεκρό και την απώλεια.Και επειδή το μυστήριο δε γνωρίζει διαχωρισμούς ,ενώ τα στοιχειά των χωριών είχαν συνήθως τη μορφή βοδιών, τράγων και κατσικιών, έχουμε και στην βόρεια Πελοπόννησο αναφορά για στοιχειωμένα μελίσσια που είναι πάρα πολύ άγρια και κανείς ποτέ δεν τολμά να περάσει από εκεί, πόσο μάλλον να πάρει και το μέλι τους. Το σκοτάδι στην Ελλάδα θεωρούνταν απόμακρο ο,τι και σήμερα αλλά με πιο πρωτογονικό χαρακτήρα! Ο λιγοστός φωτισμός τα βράδια και οι ολιγοπερπατούντες τη νύχτα σχημάτιζαν μια αιθέρια αντίληψη περί της νύχτας! Στη Στερεά Ελλάδα οι μεγαλύτεροι φώναζαν στα παιδιά το βράδυ :«κοιμήσου γιατί θα σε φάει η μαμμότα»-μαμμότα δηλαδή μαμ-μότα, μήπως μόρα;-μαμ έλεγε από μικρό το παιδί! Οι παλαιότεροι είχαν συνυφασμένη τη ζωή τους με τέτοια όντα. Το βράδυ τύχαινε να κάνουν διάφορες αγροτικές δουλειές, όπως πότισμα του χωραφιού, και δεν ήταν λίγες οι συναντήσεις τους με εξωδιαστασιακά όντα. Όλοι είχαν ακούσει σε χωράφια και δάση-χωρίς να υπάρχουν δρόμοι χαραγμένοι- ποδοβολητά «ωσάν να περνά ιππικό ολόκληρο παιδί μου Τι ήταν τελικά αυτό το ποδοβολητό; Έπειτα είχαμε συχνά την εμφάνιση του λεγόμενου «συνοδοιπόρου»,πολλοί το παρομοιάζουν με ξωτικό και άλλοι το αποδίδουν σε πανουργία του διαβόλου.Πολλοί ταξιδιώτες είχαν παρατηρήσει στο δρόμο τους ένα παράξενο φως μπροστά τους σε κοντινή απόσταση που αργότερα ερχόταν και τους «καβάλαγε»-μώρα πιθανόν, οι ιρλανδέζικες παραδόσεις το αποδίδουν στη γριά που ίππευε την Πούκα, το άλογο των πνευμάτων- εμποδίζοντάς τους και πνίγοντας τους ώστε να αργοανασαίνουν, ευτυχώς χωρίς κατάληξη!
Σε πολλές περιοχές πάλι το συναντούσαν σαν άνθρωπο καταμεσής του δρόμου που ρωτούσε νέα για το χωριό ή προθυμοποιούταν να συνοδεύσει τον οδοιπόρο, ο οποίος είχε καταλάβει ότι πρόκειται για ξωθιό και έλεγε την προσευχή του με συνέπεια να εξαφανιζόταν η παρουσία αυτή από μπροστά του Ένα σωρό πλάσματα θα βρούμε να κατακλύζουν την ελληνική παράδοση και με τις ιστορίες τους να «στοιχειώνουν» τις σκέψεις αυτών που τις διηγούνται και αυτών που τις ακούνε. Δράκοι που φυλάνε τα νερά ποταμών και στοιχειά που προστατεύουν δέντρα, ώστε κάθε επίδοξος ενοχλητικός να εξολοθρεύεται πριν βεβηλώσει την ιερότητα των δέντρων και του νερού. Η Ελλάδα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία ανεξάντλητη πηγή μυστηρίου και σίγουρα να συνεπάρει πολλούς εξερευνητές της μέσα σε πέπλα ονειρικά ταξιδεμένα σε χρόνους παράλληλους σε εμάς αλλά καλά κρυμμένους σε πονηρά μάτια.
Posted at 04:07 am by laografia
Permalink
Wednesday, October 05, 2005
Επειδή η Ιστορία ενός χωριού δεν είναι απλώς η απαρίθμηση χρονολογικών γεγονότων και ιστορικών συμβάντων, αλλά πηγάζει κυρίως από την καθημερινή ζωή των κατοίκων του, θεωρώ απαραίτητη την αναφορά, στην πλούσια άλλωστε, λαογραφία του χωριού καθώς και της ευρύτερης περιοχής
Τα στοιχεία αυτά δεν έχουν μόνο φολκλορικό ενδιαφέρον αλλά αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες του τρόπου ζωής και των ανησυχιών των κατοίκων της περιοχής μας Είναι γνωστές οι πολυάριθμες ιστορίες για ξωτικά και νεράιδες που περνούσαν από γενιά σε γενιά εκφράζοντας το φόβο του ανθρώπου για το άγνωστο. Αποτελούν δημιούργημα μιας εποχής, που το μορφωτικό επίπεδο των περισσότερων ανθρώπων ήταν χαμηλό, με αποτέλεσμα η ζωή τους να κυριαρχείται από προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Έτσι, προήλθε και ο θρύλος για τις νεράιδες που στοιχειώνουν όλες τις πηγές και τα ποτάμια στο χωριό μας αλλά και στην ευρύτερη περιοχή μας
Το στοιχειό στο Γερματαλώνι της Μυγδαλίτσας
Όπως μου το αφηγήθηκε ο αείμνηστος Κώστας Αθανασόπουλος και όπως το έμαθε από την γιαγιά του : Στη θέση Γερματαλώνι της Αμυγδαλίτσας υπήρχε ένα τεράστιο πέτρινο αλώνι. Το έλεγαν έτσι επειδή η πέτρα του ήταν διαλεχτή και καλοτοποθετημένη. Δίπλα του υπάρχει ένα μεγάλο πλάτωμα που τα καλοκαίρια γέμιζε βοσκούς από το Μανιάκι το Σαπρίκι το Παιδεμένου και από το Σκάρμηγκα εκεί οι βοσκοί έστηναν μεγάλα γλέντια με ψητά αρνιά και άφθονο κρασί. Στην διάρκεια ενός γλεντιού στη Μυγδαλίτσα αντάριασε ένα άσπρο σύννεφο κατέβηκε και πήρε μαζί του μια πανέμορφη κοπέλα που χόρευε. Μετά από μερικές ημέρες την κοπέλα την είδε ένας τσοπάνης στην σπηλιά του Μάρκελου στην Κατσουλόλιμνα στο Νάσια. Ο τσοπάνης το ανέφερε στον πατέρα της που την έψαχνε και αυτός έτρεξε αμέσως εκεί να την βρεί .Πηγαίνοντας στην σπηλιά την βρήκε στην είσοδο και την ρώτησε τι κάνει εκεί .αυτή του απάντησε ότι την πήρε το στοιχειό και την έκανε γυναίκα του. Ξαφνικά ακούστηκε θόρυβος και η κόρη έκρυψε τον πατέρα της στην σπηλιά. Μπαίνοντας το στοιχειό στην είσοδο μυρίστηκε ανθρώπινο κρέας και ρώτησε την κοπέλα αν βρίσκεται κάποιος άνθρωπος μέσα. Μπα θα έφαγες έξω που γυρίζεις κανέναν άνθρωπο καημένε και σου μυρίζει, ανθρώπινο κρέας του απάντησε η κοπέλα όχι - επέμενε το στοιχειό - μου μυρίζει ανθρώπινο κρέας δω μέσα ,αν ερχόταν ο πεθερός σου θα τον έτρωγες ; τον ρώτησε τότε με μεγάλη αγωνία η κοπέλα ,αυτόν όχι –της απάντησε το στοιχειό τότε αυτή φώναξε τον κρυμμένο πατέρα της να εμφανιστεί και ο πατέρας της εμφανίστηκε μπροστά στο στοιχειό, χωρίς να χάσει την ψυχραιμία του ρώτησε το στοιχειό. Τι δώρο να σου κάνω για το γάμο ; Θα σου πω , απαντά το στοιχειό . Στη Λίμνα κάθε σούρουπο παλεύω με ένα άλλο στοιχειό και δεν μπορεί να νικήσει κανείς. Κάθε μέρα όμως αλλάζουμε χρώματα το ένα στοιχειό γίνεται μαύρο και το άλλο λιάρο. Τη Δευτέρα που θα είμαι εγώ το μαύρο θα έρθεις και αφού θα έχεις κάνει δύο σωρούς , έναν με κρέατα και έναν με λιθάρια , θα πετάς σε μένα τα κρέατα και στο λιάρο στοιχειό τα λιθάρια και έτσι θα το νικήσω. Πραγματικά τη Δευτέρα ήταν εκεί ο πατέρας της κοπέλας με δύο σωρούς κρέατα και λιθάρια. Όταν όμως άρχισαν να παλεύουν τα στοιχειά πέταγε στον γαμπρό του τα λιθάρια και στο ξένο στοιχειό τα κρέατα , με αποτέλεσμα αυτό να σκοτώσει το στοιχειό - γαμπρό του , και έτσι να ελευθερώσει την κοπέλα και να την φέρει πάλι πίσω στο σπίτι τους . Η κόρη όμως που ήταν έγκυος γέννησε ένα όμορφο αγόρι που όταν άρχισε να μεγαλώνει χανότανε για ώρες. Ο παππούς του παρακολουθώντας το ,το βρήκε να πηγαίνει στο Γερματαλώνι στη Αμυγδαλίτσα και εκεί στη μέση στο στυγερό να γίνεται μαύρο φίδι και να κουλουριάζεται πάνω του. Ο γέροντας δεν είπε τίποτα και έφυγε .Κάποιος Μανιακαίος όμως που έβλεπε συχνά το αγόρι στο Γερματαλώνι , το ρώτησε τι κάνει εκεί και αυτό του απάντησε ότι περιμένει να γεμίσει το αλώνι γεννήματα (σιτάρι).Δε γεμίζει ποτέ παιδί μου ,του είπε ο Μανιακαίος. Θα γεμίσει ,του απάντησε ο νέος Πράγματι σαν έγινε είκοσι χρονών ο νέος το αλώνι γέμισε και ο παππούς του που το παρακολουθούσε και ήξερε το μοιραίο βγήκε και τον ρώτησε τι σημαίνει αυτό. Ότι ήρθε η ώρα να παλέψουμε και να σε σκοτώσω , απάντησε ο νεαρός και αμέσως έγινε μαύρο φίδι και σκότωσε τον γέροντα παίρνοντας εκδίκηση για το στοιχειό - πατέρα του στο Γερματαλώνι . Η μάνα του όμως που το έμαθε πικράθηκε πολύ και για να την ησυχάσει ο νέος της έκανε δώρο μια βρύση νερό, που έτρεχε δυτικά στην πλαγιά της Μυγδαλίτσας στο Λιθαράκι που στέρεψε όμως με τον θάνατο της.
Το σαραντάρβαλο λεβέτι
Πολλοί είναι οι μύθοι που κυκλοφορούν από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά στην περιοχή μας ,από τους ποιο σημαντικούς είναι αυτός που αναφέρεται στο σαραντάρβαλο λεβέτι,
Σύμφωνα με την παράδοση γύρω στα 1600 στην περιοχή σικαλίστρα υπήρχε μεγάλος οικισμός σαν συνέχεια του βυζαντινού οικισμού της Αλιάρτου που καταστράφηκε από τον Βαγιαζήτ τον Β γύρω στα 1502,
Στην τοποθεσία Λιθαράκι υπήρχε μια σημαντική πηγή που οι κάτοικοι την χρησιμοποιούσαν σαν πηγή ύδρευσης και ταυτόχρονα εκεί κάθε μέρα όλες οι γυναίκες του οικισμού έπλεναν τον ρουχισμό τους.
Κάποια ημέρα δίπλα στην μικρή λίμνη που σχημάτιζε η πηγή έπαιζε αμέριμνο το παιδί ενός Τούρκου αξιωματούχου ενώ η μητέρα του παραδίπλα έπλενε τον ρουχισμό τους. Κάποια στιγμή το παιδί βρέθηκε μέσα στο νερό της λίμνης και καλούσε απεγνωσμένα σε βοήθεια ,η μητέρα του πάνω στην απελπισία της αφού επικαλέστηκε την βοήθεια του θεού της ,πέταξε μέσα στην πηγή το λεβέτι που κρατούσε ,ξαφνικά όλα σκοτείνιασαν για αρκετά λεπτά ,η πηγή στέρεψε και η γυναίκα έβγαλε το παιδί.
Η παράδοση αναφέρει πως το νερό της πηγής θα ξαναεμφανιστεί όταν κάποιος αποφασίσει να θυσιαστεί ( στη θέση του μικρού παιδιού ) σκάβοντας στο σημείο αυτό να βγάλει το λεβέτι .
Πονηρός ο Βλάχος
Κάποια εποχή , ήταν ένας αρχιτσέλιγκας με ένα αμέτρητο κοπάδι. Μέσα σε αυτό το κοπάδι είχε ένα κριάρι που ξεχώριζε από όλα τα άλλα ήταν το καμάρι του, ήταν το καύχημα του .
Από ψηλά τον παρακολουθούσε ο χάρος έβλεπε το κοπάδι μα του είχε γυαλίσει το κριάρι και αποφάσισε να το πάρει. Φωνάζει την κακάσχημη πανούκλα που είχε στην υπηρεσία του και της λέει ,τράβα στον βοσκό και πές του ότι το κριάρι το θέλει ο χάρος και αν δεν στο δώσει εξαφάνισε το κοπάδι. Φτάνει η πανούκλα στην στάνη βρίσκει τον βοσκό και του ζήτησε το καμάρι του αυτός αρνήθηκε να της το δώσει .
Η πανούκλα γεμάτη θυμό εξαφάνισε το κοπάδι, ο βοσκός δεν το έβαλε κάτω ξαναδημιούργησε το κοπάδι και απέκτησε ένα νέο κριάρι εφάμιλλο αυτού που έχασε ,ο χάρος όμως που παρακολουθούσε τον βοσκό αποφάσισε να του το πάρει ,φώναξε την πιστή του φίλη χολέρα και την έστειλε στον βοσκό για να το φέρει.
Η χολέρα έφθασε στην στάνη βρήκε τον βοσκό και του μετέφερε την επιθυμία του χάρου μα αυτός ήταν και πάλι ανένδοτος το κριάρι δεν το παρέδωσε. Θυμωμένη η χολέρα και ακολουθώντας τις οδηγίες του χάρου εξαφάνισε και αυτή το κοπάδι .
Ο βοσκός δεν πτοήθηκε με πολύ κόπο έφτιαξε νέο κοπάδι και μέσα σε αυτό ήταν ένα κριάρι που τα προηγούμενα δύο μπροστά του έμοιαζαν ασήμαντα ,ο χάρος γεμάτος θυμό για την ανυπακοή του βοσκού αποφάσισε να πάει ο ίδιος να το πάρει.
Φθάνοντας στην στάνη χτυπάει την πόρτα του βοσκού και του συστήνεται λέγοντας ορθά – κοφτά στον βοσκό ,ή μου δίνεις το κριάρι, ή τα μαζεύεις και με ακολουθείς για τον Αχέροντα ποταμό .
Ο βοσκός αρνήθηκε να του το δώσει και του απάντησε προτιμώ να με πάρεις μαζί σου αλλά το κριάρι δεν στο δίνω.
Ο χάρος τότε του απάντησε εμπρός ακολούθα με ,ο βοσκός δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά και ακολούθησε τον χάρο. Στον δρόμο έπιασαν την κουβέντα σε κάποια στιγμή ο βοσκός του λέει βρέ χάρε να σε ρωτήσω κάτι που με τρώει η περιέργεια χρόνια τώρα και αν θές μου απαντάς ,ρώτα με του λέει ο χάρος.
Καλά πως γνωρίζεις πότε έρχεται το τέλος κάποιου και έρχεσαι και τον παίρνεις τον ρωτάει ο βοσκός, ά λέει ο χάρος εκεί στον πύργο μου έχω μια τεράστια αίθουσα ή οποία είναι γεμάτη με καντήλια γεμάτα λάδι και μια φλόγα που καίει, και κάθε καντήλι αντιστοιχεί σε μια ανθρώπινη ζωή , όταν λοιπόν βλέπω σε ποιο καντήλι τελειώνει το λάδι και τρεμοσβήνει πηγαίνω το σβήνω και παίρνω αυτή την ζωή και την οδηγώ στον άλλο κόσμο.
Να σε ρωτήσω και κάτι άλλο τώρα του λέει ο βλάχος για να μου φύγει η απορία , ρώτα του απαντά ο χάρος , το δικό μου καντήλι το έχεις δει και που έχει φτάσει το λάδι του.
Βεβαίως του λέει ο χάρος το έχω μπροστά μου και το λάδι του είναι κάπου στην μέση του καντηλιού. Α τότε του λέει ο βλάχος δεν μπορείς να με πάρεις ξαναγυρνάω πίσω.
Ο χάρος κοκάλωσε δεν περίμενε αυτή την αντίδραση ,από τότε δεν είπε ξανά σε κανέναν για το πού έχει φτάσει το λάδι στο καντήλι του και έρχεται πάντα με το τελειωμό του.
Το πάθημα του έγινε μάθημα από τον πονηρό τον βλάχο.
Posted at 01:53 am by laografia
Permalink
Tuesday, October 04, 2005
Οι Νεράιδες στην στέρνα του Αγγελή
« Στου Αγγελή την στέρνα κάθε βράδυ βγαίνει, άμα περάσουν μεσάνυχτα μια Νεράιδα , κ΄έχει ένα χρυσό χτένι, μια ασημένια τσατσάρα και χτενίζεται. Αλλά και σε άλλες βρύσες και πηγές είναι το βράδυ Νεράιδες που χτενίζονται .Λένε ακόμη ότι μια βρύση τα μεσάνυχτα έπαυε να βγάζει νερό. Τότε έβγαινε μια Νεράιδα από μέσα και αφού έκανε μια βόλτα ένα γύρο έπειτα έμπαινε πάλι μέσα. Τότε η βρύση άρχιζε να βγάζει πάλι νερό. Μια νύχτα πέρναγε από εκεί ένας συγχωριανός μας και την είδε να στέκεται κοντά στη βρύση. Την πέρασε για μια φιλενάδα του την πλησίασε και την χαιρέτησε. Εκείνη δεν του απάντησε, αλλά άφησε ένα ηχηρό γέλιο και έπειτα έγινε άφαντη. Τότε εκείνος κατάλαβε πως ήταν ξωτικό. Όταν γύρισε στο σπίτι του έπεσε άρρωστος. Όλο το κορμί του πέταξε πετάλες και ήταν άρρωστος όλο το χρόνο.»
Η Γουρούνα με τ΄αμέτρητα γουρουνάκια
Πριν πάρα πολλά χρόνια ένας χωριανός μας που γυρνούσε από πότισμα στο Πέρα Χωριό μετά τα μεσάνυχτα στις 03:00 π.μ., είδε ,μια γουρούνα με τα γουρουνόπουλά της και τότε έσκυψε να την πιάσει γιατί υπέθεσε ότι ήταν κάποιου γείτονά του. Το ζώο όμως έκανε σαν δαιμονισμένο, τότε κατάλαβε ότι ήταν ξωτικό και άναψε ένα τσιγάρο και το ζώο εξαφανίστηκε. Εκείνος έκανε το σταυρό του και δεν ξαναπότισε νύχτα
Ο ίδιος ο άνθρωπος είχε ένα άλογο και όπου και να πήγαινε ήταν πάντα καβάλα στο άλογό του. Στο δρομολόγιο που έκανε καθημερινώς βρισκόταν μια στέρνα που είχε νερό χειμώνα- καλοκαίρι. Όταν πέρασε μια νύχτα από τη στέρνα άκουσε γλέντια και βιολιά. Τότε πήγε κοντά για να δει από που προέρχονταν το γλέντι και είδε κοπέλες ασπροφορούσες με μακριά μαλλιά να γλεντούν. Μια από αυτές πλησιάσε το αλογό του και το άλογο χλιμήτρησε , επειδή ο άνθρωπος φοβήθηκε έβγαλε το δίκαννο που είχε μαζί του. Εκείνη τη στιγμή η κοπέλα έπιασε το άλογο από το χαλινάρι και του είπε ,ότι επειδή ήταν καλός άνθρωπος θα τον αφήσει να φύγει και δεν θα τον πειράξει. Όμως αν ξανακούσει γλέντι να μην ξαναπεράσει από κει γιατί τότε θα πάθει μεγάλο κακό.
Τα Σμερδάκια στα αβάπτιγα παιδιά
Τόπος φόβου για τους χωριανούς μας ήταν και είναι (τα αβάπτιγα παιδιά ) στο φαράγγι που αρχίζει από τον Αι Γιώργη και καταλήγει στην βορόλακα .Ο Μύθος εδώ λέει ότι τα αβάπτιγα παιδιά που πέθαιναν , εκεί ήταν ο προορισμός τους .Τα πετούσαν στην ρεματιά και αυτά μεταμορφώνονταν σε σμυριδάκια, έφθαναν σε ύψος το μισό μέτρο είχαν κάτασπρη γενειάδα και κοφτερά δόντια. Εμφανίζονταν συνήθως σε μοναχικά άτομα τις νυχτερινές ώρες και σκαρφάλωναν στην πλάτη των ανυποψίαστων οδοιπόρων. Εδώ η αντίδραση των ..θυμάτων έπρεπε να είναι προσεκτική . Με αργές κινήσεις έπρεπε να τα αγκαλιάσουν και με νανούρισμα ,όπως κουπε πε και κουπε πέ να τα αφήσουν στο έδαφος. Αν έκαναν το λάθος και τα απωθούσαν βίαια τότε το αποτέλεσμα θα ήταν τρομαχτικό .Έκαναν επίθεση στο ..θύμα και το ξέσκιζαν με τα κοφτερά τους δόντια.
Ο Αράπης της καρδαρούς
Στοιχειά είναι και οι αράπηδες , μας το μαρτυρούν οι τόσες ονομασίες που υπάρχουν προς τιμή τους.Αραπογκορτσιά στο χωριό μας ,αραπότρυπα ,αραπόρεμμα ,αραπόλακα κλπ σε άλλα μέρη. Στοιχειά ,δράκοι ,ξωτικά ,νεράιδες , φαντάσματα., καλικάτζαροι και τόσα άλλα πονηρά πνεύματα επεξεργάζονται το κακό μας και όλοι μας ,άλλοι κρυφά και άλλοι φανερά με δέος και με πολλούς άλλους τρόπους προσπαθούμε να τα αποφύγουμε. Ήταν ανάγκη να έχουμε και Αράπηδες τώρα να μας κοψοχολιάζουν. Πώς όμως βρέθηκαν οι αράπηδες στον τόπο μας και στοίχειωσαν ,δεν είναι μόνο οι θέσεις και οι τοποθεσίες που μας μαρτυρούν για τα αράπικα φαντάσματα, αλλά και οι πολλές προσωπικές μαρτυρίες . Όταν ο αείμνηστος ο Καλύβας σου διηγούταν για τον αράπη της καρδαρούς ,ήθελες δεν ήθελες τον έβλεπες ολοφάνερα σαν να τον είχες μπροστά σου. Μαύρος σαν αράπης που ήταν ,μόνο τα μεγάλα του μάτια και τα άσπρα του δόντια γυάλιζαν, ξερακιανός ,ψηλός έως εκεί πάνω ,θεόρατος, με κάτι χειλάρες που κρέμονταν σαν μανιτάρια, και αν θύμωνε ξαφνικά ,άλλαζε όψη ,έπαιρνε την μορφή σκύλου με άγρια κοφτερά δόντια και μάτια να λαμπυρίζουν σαν πυγολαμπίδες. Όποιος τύχαινε να περάσει νύχτα τον παλιό δρόμο της καρδαρούς ,κάτω από τα πανύψηλα δένδρα που έκοβαν το λιγοστό φως του φεγγαριού , έως να μπει στα πρώτα σπίτια του χωριού στα Καλυβέικα, ασυναίσθητα έλεγε όσες προσευχές γνώριζε. Αρχιζε με το πάτερ υμών ,συνέχιζε με το πιστεύω εις ένα Θεό πατέρα παντοκράτορα και τελείωνε με το υπερμάχων στρατηγώ τα νικητήρια. Μπορεί ο αράπης να τριγυρνούσε στην Ελιά στις νταυγειές στην ασπρόβρυση ή στην παλιά βρύση να πιει νερό ,μπορεί να μην έκοβε τις βόλτες του κάθε βράδυ μπάς και συναντήσει κάποιο περαστικό ,αλλά οι προσευχές τις περισσότερες φορές έπιαναν τόπο. Αλλά ο Καλύβας επέμενε ότι αραιά , αραιά έκανε την εμφάνιση του για να δείξει ότι είναι εκεί ,ότι υπάρχει. Με τα κατάλοιπα του φόβου, από τον μύθο του ,αράπη ριζωμένα βαθιά στη σκέψη μας , είναι αδύνατο να περάσεις βράδυ το δρόμο της καρδαρούς και να μην σου έρθει στο νού η εικόνα του αράπη με τα γουρλωμένα μάτια τα άσπρα δόντια και τα μεγάλα χείλη ,όπως τον έπλασε η φαντασία των προγόνων μας.
Η Αγελάδα στην Παλιά βρύση
Ένας ακόμα τόπος εμφάνισης ξωτικών στο χωριό μας, με την μορφή αγελάδας είναι η περιοχή δίπλα στην Παλιά βρύση από το ύψος της στέρνας έως και την ψάθρα. Το χρώμα της αγελάδας είναι μαυρόασπρο και εμφανίζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα . Είναι ακίνδυνη σχετικά μόνο να μη προκληθεί.
Η Νεραιδοπηγή της ..Μεγάλης Βρύση στο Κρυόρεμμα
Λέει λοιπόν ο τοπικός μύθος, για την Μεγάλη βρύση .Τα κρύα νερά, τα δέντρα και τα πλατάνια γύρω γύρω, που είναι κάπως αποκομμένη από τη γύρω περιοχή. εξαιτίας του ότι βρίσκεται μέσα στο φαράγγι, είχαν διαλέξει για τόπο τους οι Νεράιδες! Ώσπου μια νύχτα, ένας νέος από το Κοντογόνι , άκουσε το τραγούδι τους και από περιέργεια πλησίασε στην πηγή. Κι εκεί τις είδε! Οι Νεράιδες, με ξέπλεκα μαλλιά, πεπλοντυμένες, λουσμένες στο φως μιας αιώνιας άνοιξης, χόρευαν! Η λάμψη τους διασπούσε το σκοτάδι, το τραγούδι τους του χάιδευε τ' αυτιά και τα μάτια του δεν χόρταιναν να βλέπουν τον "αέρινο" χορό τους. Συνεπαρμένος απ' όλα τούτα τα πρωτόγνωρα που ξετυλίγονταν μπροστά στα μάτια του, έπιασε χωρίς να το καταλάβει μαζί τους το χορό. Οι Νεράιδες χόρευαν μαζί του και ξετρελάθηκε ο νέος από τα όσα γίνηκαν μπροστά του. Την αυγή, άμα χάθηκαν οι Νεράιδες, ο νέος δεν ήξερε αν έζησε ένα όνειρο ή αν πραγματικά συνόδεψε τις Νεράιδες στο χορό τους. Μα το επόμενο και το μεθεπόμενο βράδυ, οδηγημένος από κάποια αόρατη δύναμη, βρέθηκε πάλι στη μεγάλη βρύση και κοίταζε τις Νεράιδες που χόρευαν. Σιγά σιγά, η ματιά του σταμάτησε πάνω σε μια απ' αυτές και δεν χόρταινε να την κοιτάζει! Ήταν ερωτευμένος μαζί της! Όταν το συνειδητοποίησε, πήγε σε μια γριά πολύξερη και ζήτησε τη βοήθειά της. Η γριά, αφού τον άκουσε με προσοχή, του είπε πως άμα πλησιάζει η ώρα να λαλήσουν οι πετεινοί (οπότε χάνονται οι Νεράιδες), ν' αρπάξει από τα μαλλιά εκείνη που αγαπούσε και να μην την αφήσει με κανέναν τρόπο. Ήρθε το βράδυ και ο νέος πήγε στη λύρα του και πήγε στη μεγάλη βρύση. Άρχισε το τραγούδι καθισμένος δίπλα στην λίμνη .Σε λίγο, παρουσιάστηκαν οι Νεράιδες και πιάστηκαν στο χορό. Λίγο προτού λαλήσουν οι πετεινοί, ο νέος άφησε τον χορό και έκαμε όπως τον είχε συμβουλέψει η γριά. Η Νεράιδα αντιστάθηκε με λύσσα, αγρίεψε, έβαλε τις φωνές, μα τίποτα! Ο νέος την κρατούσε γερά! Άρχισε τότε να μεταμορφώνεται πότε σε σκύλο, πότε σε φωτιά, πότε σε φίδι, πότε σε καμήλα, αλλά ο νέος την κρατούσε γερά από τα μαλλιά και δεν την άφηνε. Ξαφνικά, λάλησαν οι πετεινοί κι οι άλλες Νεράιδες εξαφανίστηκαν. Τότε εκείνη που κρατούσε ο νέος ξανάγινε πανέμορφη, όπως ήταν πριν και τον ακολούθησε στο σπίτι του. Έζησε μαζί του ένα χρόνο, του γέννησε ένα γιο, αλλά τη μιλιά της δεν την άκουσε ποτέ! Δυστυχισμένος καθώς ήταν ο νέος με τη βουβαμάρα της Νεράιδας - γυναίκας του, μεταχειρίστηκε όλα τα μέσα για να την κάνει να μιλήσει, χωρίς αποτέλεσμα όμως. Ξαναπήγε λοιπόν στη γριά και της ζήτησε τη συμβουλή της. Εκείνη του ορμήνεψε να πυρώσει καλά το φούρνο κι ύστερα να πάρει το παιδί από τα χέρια της γυναίκας του, να κάνει πως θα το πετάξει μέσα στο φούρνο και να πει: "Δε μου μιλείς; Τότε ρίχνω κι εγώ το παιδί σου στο φούρνο". Ακολούθησε πιστά τη συμβουλή της, μα τη στιγμή που έκανε ότι θα έριχνε το παιδί στη φωτιά, η Νεράιδα χίμηξε πάνω του σέρνοντας φωνή: "Μη σκύλε το παιδί μου!". Του τ' άρπαξε από τα χέρια και έγιναν άφαντοι, μάνα και παιδί μαζί.
Απελπισμένος τους αναζήτησε με φωνές, παρακάλια και κλάματα, αλλά μάταια. Η Νεράιδα - μάνα και το παιδί, δεν ξαναφάνηκαν πια. Πήγε λένε στις αδελφές της, αλλά αυτές δεν τη δέχτηκαν. Δεν της συχώρεσαν το ότι άφησε άνθρωπο και την άγγιξε και τη μόλυνε. Γι' αυτό αναγκάστηκε και πήγε λίγο πιο πάνω σε μια βρύση στον κάναλο Εκεί τη βλέπουν δυο - τρεις φορές το χρόνο να κρατεί το παιδί στην αγκαλιά της και να κλαίει. Οι άλλες εξακολουθούν να χορεύουν και να τραγουδούν. Η Νεράιδα - μάνα κάθεται λυπημένη παραπέρα και κλαίει. Τα δάκρυά της πέφτουν πάνω στο νερό και το θολώνουν, γι' αυτό τα νερά στο κρυόρεμα εμφανίζονται θολά πότε - πότε.
Η νεραίδα και ο βοσκός
Ακόμη ένας θρύλος λέει ,οτι τα πολύ παλιά χρόνια,στον Κουφιέρο υπήρχε ένας νέος βοσκός με το όνομα Παύλος ,μια καλοκαιρινη νυχτα που εβοσκε τα προβατα του συνεβει κατι περιεργο.
Ακουσε μεσα στην νυχτα μια υπεροχη μελωδια σαν να τραγουδουσε ενας στρατος αγγελων.κι οσο πλησιαζε στην οχθη στο κρυόρεμμα για να ξεδιψασουν τα ζωα του,τοσο η ενταση της μελωδιας δυναμωνε και τοσο εκεινος πλησιαζε σαν μαγεμενος.Οταν εφτασε ειδε κατι που τα ανθρωπινα λογια μοιαζουν φτωχα να περιγραψουν την ομορφια του.
Οχτω πανεμορφα ημιγυμνα θηλυκα να χορευουν σε κυκλο γυρω απο μια πενταμορφη γυναικα που φορουσε μονο ενα πεπλο στα μαλλια της και να της λουζουν το κορμι κατω απο το ασημενιο φως της πανσεληνου και τραγουδουσαν σε γλωσσα μη ανθρωπινη.Ο νεαρός βοσκός μαγεμενος πλησιασε κι΄αλλο ... και απο τον θορυβο που προκαλεσε εκεινες επαψαν το τραγουδι τους ανησυχες και κοιτουσαν δεξια αριστερα.
Οταν τον αντιληφθηκαν αρχισαν να φευγουν μεσα στο δασος αλλα ο Παύλος εκει κι αυτος απο πισω.καποια στιγμη η ωραια με το πεπλο πιαστηκε σε κατι θαμνους...
Οταν την εφτασε την βοηθησε να σηκωθει και ξεμπλεξε το πεπλο απο τους θαμνους.Οι υπολοιπες της τεντωναν τα χερια μα εκεινη εμενε ακουνητη κοιτώντας τον νεαρό βοσκό.
Οι οκτω νεραιδες χαθηκαν στο δασος κι ετσι απομειναν μονοι κι ενω φανταζομαι το παλληκαρι μας θα την τρελανε στις ερωτησεις και τα γλυκολογα εκεινη δεν μιλαγε,μονο τον ακολουθουσε.Πηγανε σπιτι του,ο νεαρός βοσκός τρελα ερωτευμενος της ζητησε να παντρευτουνε.
Εκεινη παλι δεν μιλησε,μα εδειξε να συμφωνει.Ο γαμος εγινε κι επειτα απο εννια μηνες γεννηθηκε ένα όμορφο αγοράκι μα εκεινη ακομα δεν ειχε μιλησει.Ο νεος ηταν ευτυχισμενος στην αρχη μα ηθελε επιτελους να ακουσει την φωνη της όμορφης νεραίδας .Ενα βραδυ γυρνωντας μεθυσμενος σπιτι αρχισε να την παρακαλαει να του τραγουδησει οπως εκεινο το βραδυ που την πρωτοειδε μα εκεινη ... μιλια!αρχισε να της φωναζει μα εκεινη... αχνα!Τοτε πηρε στα χερια του τον γιο τους και την απειλησε πως θα τον πνιξει και τοτε εβγαλε ενα φοβερο ουρλιαχτο. ΟΧΙ ΣΤΑΜΑΤΑ.
Ο νεαρός άνδρας ικανοποιημενος πηγε και την αγγάλιασε μα εκεινη τον παραμερισε και του πε απογοητευμενη Βιαστηκες...τα χαλασες ολα!!!!
ΚΑΙ Ε Ξ Α Φ Α Ν Ι Σ Τ Η Κ Ε.Ετσι ξαφνικα έγινε ..καπνος.
Ο γιος του οταν μεγαλωσε πηγε κι αλλαξε το επιθετο του σε ΑΘΑΝΑΣΙ-ΟΥ!!!Κι οταν τον ρωτησαν στο χωριο γιατι απαντησε πως του το ζητησε η ΜΑΝΑ του....Εζησε δε μεχρι τα 130 του!
Posted at 04:28 am by laografia
Permalink
Thursday, September 22, 2005
ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΑΣ
Η σπηλιά του Κουφιέρου
Βρίσκεται πάνω στο ομώνυμο βουνό Κουφιέρος απέναντι από το χωριό Παλαιό λουτρό ( Αληκοντούζι ), πρόκειται για μιά μεγάλη τρύπα πάνω στον τεράστιο βράχο. Μέσα εκεί, στη σπηλιά του Κουφιέρου (δηλαδή του κούφιου ιερού) υπάρχει κτισμένο ένα εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων το οποίο κτίστηκε εκεί, γιατί μέσα κάηκαν αρκετοί χριστιανοί οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν σαν καταφύγιο για να γλυτώνουν από το μένος των Τούρκων καταχτητών .Η προφορική παράδοση αναφέρει ότι το καταφύγιο των Ελλήνων προδόθηκε από κάποιο ιερωμένο ο οποίος είχε κατέβει μέσα από το εσωτερικό της σπηλιάς στο ποτάμι που βρίσκεται στους πρόποδες του Κουφιέρου για να φέρει νερό .Εκεί έπεσε στα χέρια Τούρκικου αποσπάσματος και μετά από τον άγριο βασανισμό του υπέδειξε στο απόσπασμα την είσοδο της σπηλιάς πάνω στον απρόσιτο βράχο.Οι Τούρκοι πολιορκησαν την είσοδο αλλά μάταια η αντίσταση ήταν σθεναρή ,έβαλαν φωτιά στην είσοδο και οι έγκλειστοι κάηκαν όλοι ζωντανοί ,μάλιστα από τη φωτιά μαύρισαν οι βράχοι που στέκουν μαυρισμένοι μέχρι σήμερα. Στο εσωτερικό της σπηλιάς υπήρχε μεγάλη στοά, που σήμερα είναι καλυμμένη από πέτρες, αλλά η προφορική παράδοση πάντα αναφέρει ότι κάποτε έβαλαν μέσα σε αυτή ένα λευκό κριάρι και αυτό βγήκε την άλλη ημέρα από την άλλη πλευρά του βουνού στον Βλασσόκαμπο (στους Αγίους Αποστόλους) κατάμαυρο. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση μέσα στη σπηλιά υπήρχε αρχαιότατος ιερός ναός από τον οποίο δεν σώζεται τίποτε. Όταν χτυπάς το πόδι σου στο δάπεδο της εκκλησίας, σείεται όλος ο τόπος γιατί είναι κούφιος και πολλοί λένε ότι υπάρχουν τουλάχιστον άλλα τρία πατώματα από κάτω, στα οποία «είναι φυλακισμένοι για πάντα οι διάβολοι που έκαψαν τους χριστιανούς»! Στη ρίζα του βράχου είναι η πηγή της Μαργέλαινας η οποία τροφοδοτεί με τα πλούσια νερα της το ποτάμι της Βελίκας .Κάτω από τα σκιερά πλατάνια του ποταμού η λαική φαντασία έχει πλάσει αμέτρητες ιστορίες με νεραίδες και ξωτικά τα οποία κάθε βράδυ κάτω από το φως του φεγγαριού τραγουδούσαν παράξενα τραγούδια και έστηναν ολονύχτιο γλέντι μέχρι τα χαράματα .Σήμερα για τους λάτρεις των ανεξήγητων φαινομένων η σπηλιά του Κουφιέρου είναι τόπος που παρατηρούν πολλά υπερφυσικά φαινόμενα
Προσωπικές Μαρτυρίες Υπερφυσικών Φαινομένων
1. Περιοχή Πλάτσας.
Υπάρχει μια συγκεκριμένη τοποθεσία όπου τα μεσάνυχτα ακούγονται ¨κλάματα και βογγητά ανθρώπινα και όλη η ρεματιά λαμποκοπά και αντιλαλεί". Αναφέρεται ότι τους περαστικούς τους ακολουθεί ένα σκυλί "χωρίς μύτη, χωρίς στόμα, χωρίς αυτιά αλλά μονάχα δύο μεγάλα μάτια στο κεφάλι σαν αλογοπέταλα". Αλλους ακολουθεί μια "γάτα" με κέρατα ελαφιού. Και άλλους "ένα κατσίκι που τα πόδια σηκώνονται και φτάνουν στα ουράνια και άλλοτε χαμηλώνει ώσπου γίνεται σαν ποντίκι".
2. Περιοχή Φιλιατρών
Σ' ένα βάραθρο στα Φιλιατρά, στη ρίζα του βουνού Αη_Λιας, λέγεται ότι υπάρχει η «φωλιά των σμερδακίων» και αυτό γιατί από το στόμιο του βάραθρου εμφανίζονται να βγαίνουν από μέσα «φωτιές», «σπίθες» και «λάμπάδες». Ο Πολίτης αναφέρει ένα περιστατικό στο οποίο ο βοσκός που στάθηκε μάρτυρας μιας τέτοιας εμφάνισης αρρώστησε βαριά, μάλλον από κάποια μορφή μόλυνσης.
3. Περιοχή Κυπαρισσίας
Στη Κυπαρισσία υπάρχουν σπίτια για τα οποία υπάρχει η πρόληψη ότι αυτός που θα τα κατοικήσει θα πάθει πολλά κακά. Μεταξύ αυτών είναι και το σπίτι των κληρονόμων Τουρκολιά. Σε αυτό το σπίτι μόλις χτίστηκε έμεινε ο οικοδεσπότης ο οποίος πέθανε μέσα σε λίγους μήνες. Μετά από αυτόν έμεινε κάποιος άλλος ο οποίος σε οχτώ μέρες έχασε τη γυναίκα του και ένα από τα παιδιά του. Μετά από αυτόν έμεινε στο σπίτι κάποιος άλλος ο οποίος έχασε όλα του τα παιδιά. Τέλος πάντων όποιος έμεινε σε αυτό το σπίτι δεν απέφυγε τις οικογενειακές συμφορές. Προτελευταίος έμεινα εγώ και αφού έχασα το πρώτο μου παιδί, έφυγα από το σπίτι πριν να λήξει η μίσθωση. Τελευταίος πήρε το σπίτι και κατοικεί ο φαρμακοποιός κ. Ι. Δεσποτόπουλος. Αλλά και αυτού του δυστυχή, το μοναχοπαίδι του δώδεκα χρονών, επιχείρησε μια φορά να αυτοκτονήσει και σήμερα πληγώθηκε από όπλο που κρατούσε κάποιο άλλο παιδί, από αμέλεια όπως λέγεται. Αυτά τα δύο γεγονότα έγιναν μέσα σε τέσσερις μήνες που μένει σε αυτό το σπίτι
4. Περιοχή Κορώνης
Μια γυναίκα είχε αφήσει το παιδί της στη κούνια και πήγε να απλώσει ρούχα. Όταν γύρισε πάλι στη κάμαρα, βλέπει στη κούνια ένα γέροντα και κάτι γυναίκες ασπροφόρες που κρατούσαν το παιδί της. Από το τρόμο της έκανε το σταυρό της και έφυγε. Ύστερα από λίγο με όλο το φόβο της γύρισε να δει τι έγινε το παιδί της. Τις γυναίκες και τον γέροντα δεν τους είδε πλέον, είχαν χαθεί, και το παιδί της το βρήκε στη κούνια. Αλλά είχε χάσει τη μιλιά του και μέχρι σήμερα έτσι έχει μείνει. Δεν μπορεί να μιλήσει περπατά σούρνοντας
5. Περιοχή Κορώνης
Μία γυναίκα καθόταν στη κάμαρά της όταν ακούει βήματα στη σκάλα. Πάει εκεί και βλέπει έναν Αράπη ξαπλωμένο στη καναπέ να κάνει τσιγάρο. Φοβήθηκε η γυναίκα και στράφηκε να φύγει αλλά σηκώθηκε ο Αράπης και της έδωσε μία σφαλιάρα στο δεξί μάγουλο. Από αυτό κουφάθηκε.
6. Περιοχή Διαβολίτσι.
Η ιστορία είναι για την αδερφή της γιαγιάς μου που έμενε στο Διαβολίτσι και που υπήρχαν φήμες ότι διάβαζε τη Σολομωνική. Κάποιο βράδυ λέγεται ότι ακούσανε τις φωνές της και το πρωί την βρήκαν μισοπεθαμένη στο ξύλο γιατί λέει την βαρέσανε τα δαιμόνια. Κάτι προφανώς δεν είχε πάει καλά με τις επικλήσεις ...
7. Περιοχή Εύα
Στην κοιλάδα της Εύας κοντά στην αρχαία Ιθώμη της Μεσσηνίας, λέγεται ότι έστηναν χορό τα ξωτικά. Σύμφωνα με τον παππού μου ένας χωριανός κατά λάθος βρέθηκε στο μέρος που είχαν σύναξη τα ξωτικά, και αφού αυτά φοβήθηκαν και φύγανε, ενός κατά λάθος του έπεσε στο έδαφος το λιόκορνο, το οποίο και μάζεψε ο χωριανός. Αυτό λέγεται του έφερε φοβερή τύχη, πλούτισε μέσα σε λίγα χρόνια, επειδή το κρατούσε κειμήλιο μαζί με τις άγιες εικόνες στο εικονοστάσι του. Τα παιδιά στην οικογένεια του άρχισαν να βγαίνουν όλα αγόρια, και γενικά όλα του πήγαιναν καλά. Μέχρι που κάποτε το λιόκορνο εξαφανίστηκε, και η δουλειά του πήγε φούντο, τα παιδιά του άρχισαν να πεθαίνουν και αυτός τρελάθηκε. Περισσότερες λεπτομέρειες δεν ξέρω, παρά μόνο ότι ο άνθρωπος αυτός πέθανε λίγο πριν την κατοχή, και ο παππούς μου θυμάται ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν τότε 70 χρόνων. Τώρα ο παππούς μου δεν ζει όποτε δεν μπορώ να ρωτήσω λεπτομέρειες
8. Περιοχή Προάστιον ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ
Δέκα λεπτά της ώρας από το Προάστιο είναι ένα μέρος δασώδες που το λένε Μορτσίλια. Όταν πέσουν πολλές βροχές σε μια θέση εκεί που λέγεται Λάμια, βγαίνει με κρότο πολύ νερό και τρέχει κάμποσες μέρες. Λίγο παραπάνω είναι μια μικρή σπηλιά που κάθονται οι Λάμιες. Τις είδαν πολλές γυναίκες κατά το μεσημέρι, ήταν όμορφες και κάθονταν και χτένιζαν τα μαλλιά τους.
9. Περιοχή Σιάμον ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ.
Κοντά στου Σιάμου είναι ένα μέρος που το λένε Νεραϊδότρυπες, γιατί κάθονται εκεί μέσα Νεράιδες. Ο Νιάρχος Καρζής τις είδε μια φορά που περνούσε από εκεί όπως και πολλοί άλλοι.
10.Περιοχή Οιχαλία ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ.
Στην Οιχαλία της Μεσσηνίας, στο Καλιμπάκι εμφανιζόταν ένα πλάσμα που οι ντόπιοι ονόμαζαν Τεντζεράκι επειδή στο κεφάλι του φαινόταν να έχει μια πολύ μεγάλη κατσαρόλα.
11. Περιοχή Καρδαμύλη ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ.
Στην Καρδαμύλη της Μάνης άκουσα όταν ήμουν μικρό παιδί ότι στο πύργο του Μουρτζίνου που είναι στην επάνω Σκαρδαμούλα είναι στοιχειωμένος ένας Αράπης, αυτόν που είχε πάρει σκλάβο ο Μουρτζίνος και τον σκότωσε και τον έριξε στο πηγάδι και στοίχειωσε το σπίτι. Και βγαίνει ο Αράπης πολλές φορές τη νύχτα.
12.Περιοχή Καρδαμύλη ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ.
Το λαγκάδι που πέφτει απάνου στη στράτα που πάει από τη Σκαραδαμούλα στην Πλάτσα, αποπάνου από τη Στούππα, πέρα ακόμη από το Καλαμίτσι, που ονομάστηκε «του φονιά το λαγκάδι» από τότες που ένας εσκότωσε το σύντροφό του για ναν τον κλέψη, και ύστερα τον εγκρέμισε από ψηλά από τη ράχη μέσα στο λαγκάδι στον κατήφορο. Λενε πως σαν περάσει κανείς τα μεσάνυχτα αποκεί ακούει κλάματα και μουγκρητά ανθρώπου, σαν να τον λαιμοκαρυδιάζουν και να τον τυραννάνε. Κι' όλη η ρεματιά λαμποκοπάει κι αντιλαλάει. Ακόμα λενε πως όσους διαβαίνουν καβάλα τους ακολουθεί ως το Καλαμίτσι πίσω από τα ζωα τους, άλλους ένα σκυλί που δεν έχει ούτε μύτη, ούτε στόμα, ούτε αυτιά, μονάχα δυο μεγάλα μάτια στο κεφάλι σαν αλογοπέταλα. Άλλους μια γάτα με κέρατα αλαφιού. Κι' άλλους ένα κατσίκι που άλλοτε τα πόδια του σηκώνονται, ψηλώνουν ως τα ουράνια, κι' άλλοτε χαμηλώνει- χαμηλώνει, ως που γίνετ' ίσια μ' ένα ποντικάκι. Μια φορά, είναι τώρα κάπου τριάντα χρόνια, ο συχωρεμένος ο γέρο Στρατής γύριζε από την Τζίμοβα, που ταν παγιωμένος. Νύχτωσε πέρα από «του φονιά το λαγκάδι», μα του βάσταξε του μακαρίτη, και το βαλε στα ίσια κατά μπροστά, χωρίς να ξεπεζέψει πουθενά. Σαν έφτασε στο διάβα του και στου φονιά το λαγκάδι, ακούει ξάφνου ένα μουρμουρητό μέσα σε ένα λόγγο κει παράμερα σαν κλάματα μικρού παιδιού. Ο γέρο Στρατής ξεπέζεψε, έδεσε τη μούλα σε ένα κλαρικό, και τράβηξε ολόισια απάνου στο λόγγο πώβγαινε η φωνή. Εκεί σε μια λυγαριά βλέπει ένα παιδάκι στις φασκιές. Νόμισε πως θα ναι μούλικο, το πήρε στην αγκαλιά του, έλυσε τη μούλα του και καβάλλησε. Κείνη την ώρα αστραποβόλησαν οι ράχες κι' ακούστηκε μια φοβερή βουή πάνου 'στα καταράχια, μέσα στη ρεματιά. Η μούλα, που και όταν πήγε με το παιδί στην αγκαλιά να την καβαλήσει τσούλωσε αγριεμένη ταυτιά της και δεν ήθελε να την κοντοζυγώση ο αφέντης της, τότε ρίχτηκε στο δρόμο της ακράτητη. Κόντευε ο γέρο Στρατής να φτάσει στο Καλαμίτσι. εκει κοντά πέφτει ένα ρημοκλησάκι. Το παιδί αμούλλωνε μέσα στην ποδιά του·όπου καμιά φορά, ως καθώς κούνησε ο γέρο Στρατής τα πόδια του για να τσιγκλήση στα πλευρά τη μούλα του, σκουντεί απάνω σε πόδια αλλουνού ανθρώπου κρεμασμένα από της μούλας το σαμάρι. Κάνει να ιδή, τι να ιδή! Τα πόδια του μωρού παιδιού μεγάλωσαν μέσα σε μια στιγμή σαν αντρίκια πόδια και κάτι παραπάνου και κόντευαν ν' ακουμπήσουν στη γη. Τούρθαν στο νου του γέρου Στρατή τα ξωτικά του λαγκαδιού, έδωκε μια, απόλυσε αμέσως τον οξαποδώ, έκανε το σταυρό του κ' είπε και τα πατερυμών του κα της Παναγιάς τα ξόρκια. Ο Γκριτζαούλης χάθηκε στη πλαγιά ουρλιάζοντας. Τότε ο γέρο Στρατής ο συχωρεμένος βάρεσε τη μούλα μ' όλα τα δυνατά του, κ' εκείνη τρέχοντας τον ήφερε στο χωριό. Από τότε αρρώστησε, έπεσε στο στρώμα κάπου δυο μήνες, κ' έπειτα με χίλια δυο ξόρκια κ' ευχέλαια έγιανε.
13.Περιοχή Καλαμάτα
Ο Μιχάλης ο Αποστολάκης, γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, είδε μια νύχτα στον ύπνο του έναν Αράπη και του είπε να πάει στο τάδε μέρος να σκάψει και θα βρει θησαυρό. Ο Αποστολάκης δεν έδωσε καμία σημασία. Την άλλη νύχτα πάλι έρχεται ο Αράπης, πάλι το ίδιο. Και τη τρίτη νύχτα πάλι, και του λέει «Βρε γιατί δεν πήγες εκεί πους ου είπα;» και του δίνει ένα μπάτσο. Σηκώθηκε αυτός τρελαμένος και πήγε στο παπά και του εξομολογήθηκε την ιστορία. Ο παπάς του είπε να πάει εκεί που του είπε ο Αράπης να σκάψει και θα βρει θησαυρό. Και να πάρει και ένα κόκορα να τον σφάξει στο μέρος που του έδειξε για να ματώσει το θησαυρό. Και όταν σκάβει να μην φοβηθεί καθόλου από τις φωνές και την ταραχή που θα γίνει. Πήγε εκείνος έσκαψε και βρήκε ένα πιθάρι. Το ανοίγει μα αντί για θησαυρό ήταν γεμάτο κάρβουνα. Και αυτό γιατί δεν έπρεπε να μαρτυρήσει το όνειρο που είδε.
Posted at 02:59 am by laografia
Permalink
Wednesday, September 14, 2005
Ελληνικά Έθιμα και Παραδόσεις
Ο Ελληνισμός είναι πλούσιος στα έθιμα και στις παραδόσεις. Κάθε περιοχή της Ελλάδας έχει τις δικές της παραδόσεις πού την ξεχωρίζουν από τήν υπόλοιπη χώρα.Ομως υπαρχουν καποια εθιμα που ειναι ιδια σε ολες τις περιοχες της Ελλαδας.
Αυτα τα εθιμα ειναι τα εξης
1)το εθιμο της ονομαστικης εορτης.
Όταν η εκκλησία μας γιορτάζει τη μνήμη κάποιου Αγίου ή Αγίας, όσοι είναι συνονόματοι με τον Άγιο ή Αγία, γιορτάζουν την ονομαστική εορτή τους. Όταν λοιπόν στην Ελλάδα κάποιος "γιορτάζει" όπως λέμε, φίλοι και συγγενείς τόν / τήν επισκέπτονται (χωρίς να χρειάζονται πρόσκληση) γιά να ευχηθούν "Χρόνια Πολλά". Η νοικοκυρά του σπιτιού πάντα έχει έτοιμα γλυκίσματα και μεζεδάκια γιά να κεράσει όλους τους επισκέπτες.
2)Έθιμα του αρραβώνα.
Πριν ο άντρας κάνει πρόταση γάμου, είναι παραδοσιακό να ζητήσει το χέρι της κοπέλας από τον πατέρα της. Όταν η κοπέλλα (κι ο πατέρας της) δεχτούν τη πρόταση γάμου, καλούν τον παπά γιά να ευλογήσει τα δαχτυλίδια και τον αρραβώνα. (Η τελετή του αρραβώνα συμπεριλαμβάνεται στην τελετή του γάμου). Τα δαχτυλίδια του αρραβώνα είναι οι βέρες του γάμου. Ο παπάς ευλογεί τις βέρες και τις βάζει στο αριστερό χέρι του άντρα καί της γυναίκας. Οι βέρες παραμένουν στο αριστερό χέρι μέχρι την ημέρα του γάμου. Κατά την διάρκεια της τελετής του γάμου ο παπάς βάζει τη βέρες στο δεξί χέρι του γαμπρου και της νύφης όπου συνήθως παραμένουν. Οι ευχές του αρραβώνα είναι "Καλά Στέφανα" και "Η ώρα η καλή".
3) Έθιμα του γάμου
Κυρίως τα παλιά χρόνια, αλλά μέχρι και σήμερα σε μερικές περιοχές της Ελλάδας, οι προετοιμασίες του γάμου γιά τις κοπέλλες αρχίζαν όταν ήταν ακόμη μωρά παιδιά. Οι μητέρες έφτιαχναν τα προικιά γιά τις κόρες τους (σεντόνια, πετσέτες, κεντητά) και μάζευαν όλα τα απαραίτητα γιά το νοικοκυριό τους. Η προίκα επίσης συμπεριλάμβανε χωράφια, κοπάδια ζώων, και χρήματα. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ο πατέρας της νύφης ήταν υπεύφθηνος να δώσει επιπλωμένο σπίτι στην κόρη και στο γαμπρό του! Το μυστήριο του γάμου δεν επιτρέπεται στις εξείς μέρες:
5-6 Ιανουαρίου (των Φωτών)
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και Μεγάλης Εβδομάδας
Κατά τη διάρκεια του Δεκαπενταύγουστου (1-15 Αυγούστου)
29 Αυγούστου (Αποκεφάλιση του Ιωάννου του Προδρόμου)
14 Σεπτεμβρίου (Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού)
13-25 Δεκεμβρίου
Δεσποτικές Εορτές (Όλες τις γιορτές του Χριστού)
Στο νησί της Κω, μερικές μέρες πριν από το γάμο, έβγαιναν δύο νέες κοπέλες, ή η μητέρα της νύφης, και πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι για να καλέσουν όλες τις οικογένειες στο γάμο. Πριν από το γάμο (συνήθως την Παρασκευή ή το Σάββατο βράδυ), γινόταν το "νυφοστόλι". Για το νυφοστόλι ελεύθερες (ανύπαντρες) κοπέλες στόλιζαν το σπίτι της νύφης, με όλα τα προικιά της (κεντητά, κουβέρτες, σεντόνια, κλπ.). Εκεί παραβρίσκονταν όλοι οι συγγενείς και φίλοι, αλλά όχι ο γαμπρός, γιά να καμαρώσουν την καλοπροικισμένη, και προκομμένη νύφη (πολλά από τα προικιά τα έφτιαχνε η ίδια η νύφη). Οι καλεσμένοι έραιναν το νυφικό κρεβάτι με λουλούδια, φλουριά, κι άλλα χρήματα. Την ημέρα του γάμου, γινόταν το στόλισμα της νύφης, όπου γυναίκες βοηθούσαν τη νύφη να χτενιστεί και να ντυθεί καθώς τραγουδούσαν τα σχετικά τραγούδια. Την ίδια ώρα, βιολιά και λαούτα πήγαιναν στο σπίτι του γαμπρού για το ξύρισμα του γαμπρού και του κουμπάρου. Μετά από το ξύρισμα, τα βιολιά και λαούτα συνόδευαν το γαμπρό και τους δικούς του, στην εκκλησία, και μετά πήγαιναν στο σπίτι της νύφης γιά να την συνοδέψουν κι εκείνη με τους δικούς της στην εκκλησία. Κατά την τελετή του γάμου ο κουμπάρος και η κουμπάρα αλλάζουν πρώτα τα δαχτυλίδια, τρεις φορές, και μετά τα στέφανα, επίσης τρεις φορές. Οι καλεσμένοι παραστέκονταν γύρω από το ζευγάρι, και στο χορό του Ησαΐα έραιναν τη νύφη και το γαμπρό με κουφέτα και ρύζι (για να ριζώσουν), και συγχρόνως χτυπούσαν τον κουμπάρο στην πλάτη φωνάζοντας "Άξιος".
Τά στέφανα του γάμου συμβολίζουν βασιλικές κορώνες γιατί η νύφη κι ο γαμπρός θα είναι βασίλισσα και βασιλιάς στο σπιτικό τους. Μετά από τον γάμο, ο γαμπρός και η νύφη βγάζουν τα στέφανα και τα βάζουν μέσα στην στεφανοθήκη. Την στεφανοθήκη την στολίζουν συνήθως πάνω από το νυφικό κρεβάτι, ή κοντά στο εικονοστάσιο. Μέχρι να τοποθετήσει ο παπάς τα στέφανα πάνω στα κεφάλια της νύφης και του γαμπρού, τα στέφανα είναι μέσα σ' ένα δίσκο γεμάτο με κουφέτα. Είναι παράδοση κι έθιμο να πάρουν οι ελεύθερες κοπέλες κουφέτα από τον δίσκο, και να τα βάλουν κάτω από το μαξιλάρι τους. Την τρίτη βραδιά πιστεύουν ότι θα δούνε σέ όνειρο τον άντρα που θα παντρευτούν. Άλλο ένα έθιμο είναι ή νύφη να γράψει με μολύβι τα ονόματα ελεύθερων κοριτσιών στον πάτο του παπουτσιού της. Το πρώτο όνομα που θα σβήσει είναι της κοπέλας που θα παντρευτεί πρώτα.
Όταν ο ψάλτης διαβάζει τον Απόστολο, στο σημείο που λέει "Η δε γυνή ίνα φοβείται τον άνδρα" ο γαμπρός πατάει στα κρυφά της νύφης το πόδι, αλλά μερικές φορές τον προλαβαίνει η νύφη και τον πατάει εκείνη πρώτα. Οι καλεσμένοι σ'αυτό το σημείο βλέπουν τά πόδια του γαμπρού και της νύφης γιά να δούνε ποίος θα πρωτοπατήσει τον άλλον!
Ο παπάς δίνει στη νύφη και στο γαμπρό να πιούνε κόκκινο γλυκό κρασί από το ίδιο ποτήρι. Όσο κρασί παραμείνει στο ποτήρι, πρέπει να το πιει ο κουμπάρος κι η κουμπάρα όταν τελειώσει η τελετή.Μετά το Μυστήριο του Γάμου, πηγαίνουν πρώτα οι γονείς της νύφης και του γαμπρού, και φιλάνε τα στέφανα και μετά τους νιόπαντρους. Η νύφη κι ο γαμπρός κατόπι βγαίνουν στον νάρθηκα της εκκλησίας όπου όλοι οι καλεσμένοι τους εύχονται "Να ζήσετε". Στην Ελλάδα, μετά την τελετή του γάμου όλοι οι καλεσμένοι πέρνουνε από μιά μπουμπουνιέρα. Η μπουμπουνιέρα ειναι κουφέτα τυλιγμένα σε τούλι. Ο αριθμός των κουφέτων πρέπει να είναι μονός, συνήθως τρία ή πέντε. Στην Αμερική, τις μπουμπουνιέρες τις δίνουν στους καλεσμένους μετά το γλέντι. Μετά από την εκκλησία πάνε όλοι οι καλεσμένοι στο γλέντι του γάμου όπου παίζουν λαούτα και βιολιά και χορεύουν τους παραδοσιακούς χορούς. Η νύφη ανοίγει το χορό συνήθως με το τραγούδι "Ωραία πουν' η νύφη μας κι ωραία τα προικιά της" . Καθώς η νύφη χορεύει, και καθ' όλη τη διάρκεια του πανηγυριού, οι καλεσμένοι καρφιτσώνουν χαρτονομίσματα πάνω στο νυφικό της. Μετά από το πανηγύρι, ο γαμπρός και η νύφη φεύγουν για το γαμήλιο ταξίδι (ή Μήνα του Μέλιτος). Το γαμήλιο ταξίδι ήταν μυστικό. Κανένας δεν έπρεπε να ξέρει που θα έπαιρνε ο γαμπρός τη νύφη. Όλη τη πρώτη χρονιά του γάμου δεν επιτρέπανε στη νύφη να στενοχωριέται, να πάει σε κηδεία, ούτε ακόμα να φάει κόλλυβα.
4)Χριστουγεννιάτικα Έθιμα
Ένας από τους πιο αστείους Ελληνικούς λαϊκούς θρύλους είναι ο θρύλος των καλικάντζαρων. Οι καλικάντζαροι είναι κάτι μικρά αστεία πλάσματα που μένουν στα βάθη της γής και όλο το χρόνο προσπαθούν να κόψουν τον κορμό της γης. Κοντεύουν να το κατορθώσουν όταν φτάσουν τα Χριστούγεννα αλλά τότε ανεβαίνουν στη γη γιά όλο το Δωδεκαήμερο (από τις 25 Δεκεμβρίου μέχρι τις 6 Ιανουαρίου). Όσο βρίσκονται πάνω στη γη, κάνουν ένα σωρό ανοησίες γιά να μας πειράζουν. Μάλιστα ότι απρόβλεπτο συμβεί κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, πολύ λένε ότι φταιν τα καλικαντζαράκια. Πολλοί γιά να μην αφήσουν τους καλικάντζαρους να μπουν στο σπίτι τους (συνήθως μπαίνουν από το τζάκι), ανάβουν το τζάκι όλο το Δωδεκαήμερο. Οι καλικάντζαροι φοβούνται τη φωτιά, το φως, το σταυρό, και τον αγιασμό. Γι αυτό λοιπόν όταν φτάσει ο Μεγάλος Αγιασμός και τα Θεοφάνια τα καλικαντζαράκια φεύγουν. Όταν όμως γυρίσουν πίσω στα βάθη της γης, βρίσκουν τον κορμό της ολόγερο από θαύμα του Χριστού, κι έτσι αρχίζουν από την αρχή γιά να κόψουν το κορμό και να καταστρέψουν τον κόσμο. Την παραμονή των Χριστουγέννων, τα παιδάκια πάνε από σπίτι σε σπίτι (πολλά παιδιά κρατάνε τρίγωνα) για να πούνε τα κάλαντα. Χτυπούν την πόρτα, κι όταν ανοίξει ο νοικοκύρης, ή η νοικοκυρά, ρωτάνε: "Να τα πούμε;" (αν υπάρχει πένθος στο σπιτικό δεν κάνει να τα πούνε). Όταν τους απαντήσουν: "Να τα πείτε", αρχίζουν:
Καλήν εσπέραν άρχοντες
κι αν είναι ορισμός σας
Χριστού τη θεία γέννηση
να πω να πω στ'αρχοντικό σας....
Όταν τελειώσουν τα κάλαντα τα παιδιά φωνάζουν "Χρόνια Πολλά", οι νοικοκύρηδες του σπιτιού τούς δίνουν γλυκίσματα, ή χρήματα, και τα παιδιά πηγαίνουν σε άλλο σπίτι. Στήν Ελλάδα η Χριστουγεννιάτικη Λειτουργία γίνεται την Παραμονή των Χριστουγέννων κατά τα μεσάνυχτα. Όταν τελειώσει η λειτουργία των Χριστουγέννων και οι πιστοί γυρίσουν σπίτι, πολλές οικογένειες τρώνε σούπα αυγολέμονο, χριστόψωμο, κουραπιέδες, και μελομακάρονα. Το παραδοσιακό Χριστουγεννιάτικο γεύμα είναι η γαλοπούλα με γέμιση. Στην Ελλάδα δεν ανταλλάζουν δώρα τα Χριστούγεννα, αλλά την Πρωτοχρονιά. Τα περισσότερα Ελληνικά σπίτια έχουν στολισμένα Χριστουγεννιάτικα δέντρα (έλατα) που τα ξεστολίζουν του Αη-Γιαννιού, στις 7 Ιανουαρίου. Σε μερικά σπίτια όμως, ιδίως σε πόλεις με λιμάνια, στολίζουν μικρά καράβια αντί γιά δέντρα τα Χριστούγεννα.
5) Νέο Έτος (Πρωτοχρονιά)
Την παραμονή της πρωτοχρονιάς πολλές Ελληνικές οικογένειες παίζουν χαρτιά κι άλλα παιχνίδια της τύχης, μέχρι τα ξημερώματα. Πολλοί πηγαίνουν σε πάρτι που λέγονται "ρεβεγιόν". Μάλιστα πριν από την παραμονή της πρωτοχρονιάς πολύ ρωτούν: "Που θα ρεβεγιονάρετε φέτος;" Όταν πια μπει ο καινούργιος χρόνος όλοι εύχονται "Καλή Χρονιά" ή "Χρόνια Πολλά" τις πρώτες μέρες του χρόνου. Άλλο έθιμο της Πρωτοχρονιάς είναι το κόψιμο της Βασιλόπιτας. Η Βασιλόπιτα είναι κέικ ή τσουρέκι (το σχήμα της πρέπει να είναι στρογγυλό), που μέσα έχει ψηθεί ένα νόμισμα τυλιγμένο σε χρυσόχαρτο. Η μητέρα μας πάντα σημειώνει πάνω στην Βασιλόπιτα, με αμυγδαλόψιχες, ΧΠ γιά Χρόνια Πολλά. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, μόλις το ρολόι χτυπήσει μεσάνυχτα, ο/η επικεφαλής του σπιτιού κόβει τη Βασιλόπιτα. Το πρώτο κομμάτι είναι του Χριστού, το δεύτερο της Παναγίας, το τρίτο συνήθως της Εκκλησίας, το τέταρτο του Φτωχού, κι από το πέμπτο και πέρα, κάθε μέλος της οικογένειας παίρνει από ένα κομμάτι, αρχίζοντας από το πιο ηλικιωμένο μέλος και τελειώνοντας με το μικρότερο παιδί της οικογένειας. Όποιος βρει το νόμισμα μέσα στο κομμάτι του, κερδίζει τα χρήματα που έχει καθορίσει ο/η επικεφαλής της οικογένειας πριν να κοπεί η Βασιλόπιτα, και θρυλείται ότι θα έχει Καλή Τύχη όλο το χρόνο. Άν το νόμισμα βρεθεί σ' ένα από τα κομμάτια του Χριστού, της Παναγίας, ή της Εκκλησίας, τότε τα χρήματα πρέπει να τα δώσουμε στην Εκκλησία. Αν το νόμισμα βρεθεί στο κομμάτι του φτωχού, τότε τα χρήματα πρέπει να τα δώσουμε σε κάποιο φτωχό, ζητιάνο, ή στην Φιλόπτωχο.
Την Πρωτοχρονιά επίσης τραγουδάμε τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς:
Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά
Ψιλή μου δεντρολιβανιά
Κι αρχή κι αρχή καλός μας χρόνος
Εκκλησιά, εκκλησιά με τ' Άγιο Θρόνος...
Η Πρώτη Ιανουαρίου είναι η γιορτή του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου. Στην Ελλάδα πιστεύουν ότι ο Αη-Βασίλης φέρνει τα δώρα την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Έτσι λοιπόν όλοι ανταλλάσσουν δώρα γιά την Πρωτοχρονιά και όχι τα Χριστούγεννα. Κι άλλο έθιμο είναι να φτιάχνεις μπακλαβά γιά την Πρωτοχρονιά, ίσως επειδή είναι τόσο γλυκός, να γλυκάνει όλο τον χρόνο. Στήν Κω άλλο ένα έθιμο είναι η "μπουλιστρίνα" , δηλαδή χρήματα, που πολλοί συγγενείς δείνουν στα παιδιά αντί γιά δώρα. Επίσης στην Ελλάδα πιστεύουν ότι όπως πάει ή πρώτη μέρα του χρόνου, θα πάει όλος ο χρόνος! Κι ο πρώτος επισκέπτης του χρόνου ευχόμαστε να μας φέρει "Καλό Ποδαρικό", δηλαδή καλή τύχη γιά όλη την χρονιά. Αν πάμε επίσκεψη κάπου την Πρωτοχρονιά πρέπει να μπούμε στο σπίτι τους με το δεξί πόδι πρώτα.
6) Θεοφάνεια (Των Φωτών)
Την παραμονή των Θεοφανίων είναι νηστεία ως προετοιμασία γιά τον Μεγάλο Αγιασμό. Την παραμονή των Φωτών γίνεται ό Μικρός Αγιασμός, που μπορούμε να πιούμε χωρίς νηστεία. Τον Μεγάλο Αγιασμό όμως, πρέπει να νηστέψουμε πρίν να τον πιούμε.
Ανήμερα των Φώτων, μετά την Λειτουργία, γίνεται η Κατάδυση του Σταυρού στη θάλασσα, (ή λίμνη, ή ποτάμι). Ο ιερέας πετάει ένα σταυρό μέσα στο νερό, (συνήθως ο σταυρός είναι δεμένος πάνω σε σκοινί γιά να μη χαθεί), και πολλοί νέοι βουτούν για να πιάσουν τον σταυρό. Είναι εξαιρετική τιμή γιά όποιον βρεί και πιάσει τον σταυρό. Σε μερικά μέρη της Ελλάδας αφήνουν τρία άσπρα περιστέρια ελεύθερα να πετάξουν μόλις ρίξουν το σταυρό, που συμβολίζουν την Αγία Τριάδα (τρία περιστέρια), και το Άγιο Πνεύμα που φανερώθηκε "εν είδη περιστεράς" όταν ο Ιησούς βαφτιζόταν στον Ιορδάνη. Ο παπάς και οι πιστοί ψάλλουν το απολυτίκιο "Εν Ιορδάνη βαφτιζομένου σου Κύριε..." κατά τη διάρκεια της Καταδύσεως του Σταυρού. Επίσης είναι έθιμο τον Ιανουάριο να ευλογήσει ο παπάς τα σπίτια μας με αγιασμό (να μας 'αγιάσει).
7) Απόκριες
Οι Απόκριες συνήθως πέφτουν μέσα στον Μάρτιο. Οι Απόκριες διαρκούν δύο βδομάδες. Αρχίζουν την Κυριακής της "Κρεοφάγου", και τελειώνουν με την αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, την Καθαρά Δευτέρα. Μεγάλοι και παιδιά πάνε σε Αποκριάτικα γλέντια όπου ντύνονται μασκαράδες και γιορτάζουν πριν ν'αρχίσει η Σαρακοστή. Πολλές πόλεις στην Ελλάδα έχουν καρναβάλια όπου μασκαράδες παρελαύνουν στους δρόμους.
8) Καθαρά Δευτέρα και Σαρακοστή
Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη μέρα της Μεγάλης Σαρακοστής. Την Καθαρά Δευτέρα όλοι πάνε εκδρομή στην εξοχή όπου πετάνε χαρταετούς, και τρώνε νηστίσιμα φαγητά (χταποδάκι, γαρίδες, λαγάνες, ελιές, κλπ.). Την πρώτη του Μαρτίου στο νησί της Κως είναι έθιμο για αγόρια και κορίτσια να φορέσουν τον "Μάρτη" στο μπράτσο ή στο δάχτυλό τους, για να μην τους πιάνει ο ήλιος. Ο Μάρτης είναι σαν βραχιόλι που φτιάχνουν συνήθως οι νιόπαντρες με κόκκινη και άσπρη μεταξωτή κλωστή.
Posted at 03:29 am by laografia
Permalink
9)Μεγάλη Εβδομάδα και Πασχαλινά Έθιμα
Πρίν ν'αρχίσει η Μεγάλη Εβδομάδα γιορτάζουμε πρώτα το Σάββατο του Λαζάρου, που ο Χριστός ανάστησε τον φίλο του τον Λάζαρο ώς προειδοποίηση γιά την δική Του Ανάσταση. Την άλλη μέρα γιορτάζουμε την Κυριακή των Βαΐων όπου ο Κύριος μπήκε με τιμή στα Ιεροσόλυμα. Μετά την Λειτουργία ο παπάς ευλογεί και μας δίνει βαγιενούς σταυρούς. Τους βάγιενους σταυρούς τους βάζουμε στ' αυτοκίνητα, και όπου αλλού χρειαζόμαστε προστασία. Είναι έθιμο να φάμε ψάρι των Βαγιών όπως μας λέει και το ποίημα:
Βάγια, βάγια των βαγιών
τρώμε ψάρι και κολιόν
και την άλλη Κυριακή
τρώμε το ψητό αρνί!
Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι πένθιμος περίοδος όπου θυμόμαστε τα Πάθη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Δεν επιτρέπονται γλέντια ούτε άλλες διασκεδάσεις, όλη την εβδομάδα. Κάθε ιερή ακολουθία της Μεγάλης Βδομάδας εξιστορίζει τά Πάθη του Χριστού. Γίνεται μάλιστα αυστηρή νηστεία καθόλη την εβδομάδα και κυρίως την Μεγάλη Παρασκευή.
Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδος:
Την Κυριακή των Βαΐων το βράδυ και την Μεγάλη Δευτέρα το βράδυ γίνεται η Ακολουθία του Νυμφίου. Θυμόμαστε επίσης την περίπτωση του Ιωσήφ, που παρόλο που ήταν γεμάτος καλοσύνη, τ' αδέλφια του τον πούλησαν για σκλάβο. Η Εκκλησία μας τον παραλληλίζει με τον Χριστό. Την Μεγάλη Τρίτη το βράδυ γίνεται η Ακολουθία του Νυμφίου και θυμόμαστε την αμαρτωλή γυναίκα που ήρθε συντριμμένη και άλειψε τα πόδια του Ιησού με μύρα και δάκρυα. Ακούμε το ωραίο τροπάριο της Κασσιανής, που ψάλλετε το βράδυ: "Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή...".Την Μεγάλη Τετάρτη το πρωί γίνεται η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία, και το απόγευμα ή βράδυ γίνεται το Μυστήριο του Αγίου Ευχελαίου. Στο Ευχέλαιο ο παπάς διαβάζει εφτά ευαγγέλια, κι εφτά ευχές γιά να ευλογήσει λάδι που το χρησιμοποιούμε γιά την θεραπεία ψυχικών και σωματικών ασθενειών. Μετά την ακολουθία του Αγίου Ευχελαίου, ο παπάς μας σταυρώνει με λάδι στο μέτωπο, μάγουλα, σαγόνι, και χέρια. Η Μεγάλη Τετάρτη είναι η ημέρα προδοσίας του Ιούδα. Η Μεγάλη Πέμπτη είναι η ημέρα του Μυστικού Δείπνου. Την Μεγάλη Πέμπτη το πρωί γίνεται η Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και λένε ότι είναι καλό να κοινωνήσεις την Μεγάλη Πέμπτη. Την Μεγάλη Πέμπτη είναι έθιμο να βάψεις κόκκινα Πασχαλιάτικα αυγά. Το βράδυ γίνεται ο Εσπερινός των Δώδεκα Ευαγγελίων (που διηγούνται τα πάθη του Χριστού). Μετά το πέμπτο Ευαγγέλιο γίνεται η περιφορά του Εσταυρωμένου. Τα παπαδάκια προχωρούν μπροστά με λαμπάδες, ένα από τα παπαδάκια θυμιάζει, ακολουθεί ο παπάς σηκώνοντας τον Σταυρό με τον Χριστό, με αναμμένα κεριά πάνω στον Σταυρό, και γίνεται η περιφορά μέσα στην Εκκλησία καθώς όλοι ψάλλουν τον συγκλονιστικό ύμνο "Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ο εν είδασει την γή κρεμάσας....". Μετά τον εσπερινό γυναίκες στολίζουν τον επιτάφιο με λουλούδια. Η Μεγάλη Παρασκευή είναι η ημέρα της Ταφής του Χριστού. Το πρωί γίνεται η ακολουθία των Μεγάλων Ωρών. Το απόγευμα γίνεται η Ακολουθία της Αποκαθήλωσης όπου ο παπάς βγάζει το σώμα του Χριστού από τον Σταυρό και τον τοποθετεί μέσα στον Επιτάφιο. Μετά την Αποκαθήλωση όλοι ασπάζονται τον Επιτάφιο, και τα παιδιά περνάνε κάτω από τον Επιτάφιο τρεις φορές. Στην Ελλάδα οι πιστοί πάνε από εκκλησία σε εκκλησία γιά να προσκυνήσουν τους διάφορους Επιτάφιους. Το βράδυ γίνεται η ακολουθία του Επιτάφιου Θρήνου και η Περιφορά του Επιτάφιου. Στην Ελλάδα περιφέρουν τον Επιτάφιο σε όλο το χωριό, ή πόλη, και πολλές φορές οι περιφορές των διάφορων εκκλησιών συναντιούνται και συνεχίζουν μαζί την περιφορά. Είναι έθιμο την Μεγάλη Παρασκευή να πιούμε ξύδι όπως έδωσαν του Χριστού όταν ήταν πάνω στο Σταυρό και είπε ότι διψούσε.
Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί γίνεται η Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Είναι η προαναγγελία του μεγάλου γεγονότος με την φράση του ιερέα: "Ανάστα ο Θεός κρίνων την γην...". Και το βράδυ γίνεται η Ακολουθία της Αναστάσεως. Είναι συνήθειο ο νονός ή η νονά ν' αγοράσουν την Λαμπάδα της Λαμπρής για τα βαφτιστικά τους. Όλοι ντύνονται με καινούργια ρούχα και πηγαίνουν στην Εκκλησία. Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, όλα τα φώτα της εκκλησίας σβήνουν, και πέφτει παντού σκοτάδι. Μόλις έρθουν τα μεσάνυχτα ο παπάς ψάλλει το "Δεύτε λάβετε φως" και βγαίνει με την λαμπάδα του αναμμένη μέσα από την Ωραία Πύλη, και δίνει το φως σ' όλους τους εκκλησιαζόμενους (ο ένας το δίνει στον άλλον). Μετά όλοι βγαίνουν έξω όπου ο παπάς διαβάζει το Ευαγγέλιο της Αναστάσεως και μόλις τελειώσει όλοι ψάλλουν:
"Χριστός Ανέστη εκ νεκρών
θανάτων θάνατον πατήσας
και τοις εν τοις μνήμασι, ζωήν χαρισάμενως"
Στην Ελλάδα μόλις ψάλλουν το Χριστός Ανέστη αρχίζουν πυροτεχνήματα. Η Εκκλησία συνήθως αδειάζει, παρόλο που ακολουθεί Θεία Λειτουργία κι ο κατηχητικός λόγος του Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Μετά την Ανάσταση οι πιστοί παίρνουν το Άγιο Φως στο σπίτι με τις λαμπάδες τους, και κάνουν το σχήμα του σταυρού με τον καπνό της λαμπάδας στην είσοδο του σπιτιού. Μετά ανάβουν το καντήλι με το Άγιο Φως που προσπαθούν να το κρατήσουν τουλάχιστον τρεις με σαράντα μέρες. Μετά τρώνε το Πασχαλινό Γεύμα, που είναι συνήθως η μαγειρίτσα (σούπα απο αρνίσια ή βοδινά εντόσθια). Τσουγκρίζουν επίσης αυγά, και τρώνε κουλούρια και τσουρέκια. Στο νησί της Κως φτιάχνουν λαμπρόπιττες, που είναι σάν τυρόπιτες. Γιά τις λαμπρόπιττες βάζουν ζυμάρι μέσα σε στρογγυλό ταψί, φτιάχνουν σαν πηγάδι μέσα στη μέση της ζύμης, το γεμίζουν με γέμιση από τυρί και αυγά, και τις αλείφουν με αυγό πριν να τις ψήσουν.
Την Κυριακή του Πάσχα σε πολλά μέρη της Ελλάδας ψήνουν το αρνί στη σούβλα, μαζί με το κοκορέτσι. Τό αρνί που τρώμε το Πάσχα συμβολίζει τον Χριστό που θυσιάστηκε σαν το αρνί γιά τη δική μας σωτηρία. Το απόγευμα στην Εκκλησία, γίνεται ο Εσπερινός της Αγάπης (γιατί οι χριστιανοί ανταλλάσσουν αδελφικό ασπασμό) όπου διαβάζουν το Ευαγγέλιο σε διάφορες γλώσσες. Το πότε θα εορτάζεται το Πάσχα, καθορίστηκε από την Πρώτη Οικουμενική σύνοδο στη Νίκαια της Βιθυνίας το 325 μ.Χ. Αποφασίστηκε να εορτάζεται το Πάσχα την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας (και μετά το Πάσχα των Ιουδαίων). Γιά σαράντα μέρες οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί χαιρετούν ο ένας τον άλλον λέγοντας "Χριστός Ανέστη" και απαντώντας "Αληθώς Ανέστη".
10) Νεογέννητα
Όταν δούμε έγκυος γυναίκα συνήθως της ευχόμαστε "Καλή Λευτεριά" . Ο Άγιος Ελευθέριος είναι προστάτης των εγκύων γυναικών Όταν το μωρό γεννηθεί συνήθως δίνουμε το όνομα της γιαγιάς ή παππού του. Σε πολλές περιοχές στην Ελλάδα, το πρώτο παιδί ονομάζεται από την μεριά του πατέρα. Σε άλλες περιοχές, αν το πρώτο παιδί είναι κορίτσι, τότε ονομάζεται από την μεριά της μητέρας. Το μεσαίο όνομα του παιδιού (αγόρι ή κορίτσι), είναι συνήθως το όνομα του πατέρα στην κτητική (Στυλιανός Νικολάου Σοφός). Γιά σαράντα μέρες δεν επιτρέπεται ούτε μητέρα, ούτε μωρό να πάνε πουθενά. Η νέα μητέρα λέγεται "λεχώνα" γιά σαράντα μέρες μετά από την γέννα. Πολύ πιστεύουν ότι είναι κακή τύχη να σ΄επισκεφτεί λεχώνα. Αν έρθει λεχώνα στο σπίτι σου πρέπει να την βάλεις να πατήσει κλειδί για να μην έρθει κακό στο σπίτι σου. Στίς σαράντα μέρες, (όταν Σαραντίσουν) μητέρα και μωρό πρέπει να πάνε στην εκκλησία γιά να διαβάσει ο παπάς την ευχή όπως έκανε η Παναγία με τον Χριστό. Πριν από τις σαράντα μέρες δεν επιτρέπεται ούτε μητέρα, ούτε μωρό να μπούνε στην εκκλησία. Αν προσπεράσουν σαράντα μέρες, πρέπει να περιμένουν άλλες σαράντα γιά να τούς διαβάσει ο παπάς την ευχή. Αν είναι αγόρι, ο παπάς το παίρνει μέσα στό ιερό, αν όμως είναι κορίτσι δεν μπαίνει στο ιερό. Πολλά μωράκια φοράνε φυλαχτό που το καρφιτσώνουν με παραμάνα πάνω στο αριστερό τους πλευρό. Το φυλαχτό είναι συνήθως φτιαγμένο από ύφασμα που έχει μέσα κάτι ιερό (λουλούδι από τον Επιτάφιο, ξύλο από τον Τίμιο Σταυρό, χώμα από τα Ιεροσόλυμα). Μαζί με το φυλαχτό βάζουμε πάνω στην παραμάνα σταυρό, και μερικές φορές και ματάκι γιά να προστατέψουμε το μωρό από κάθε κακό, κι από την βασκανία. Όταν το μωρό χασμουριέται, του σταυρώνουμε το στόμα γιά να μην πάθει κανένα κακό. Δεν πρέπει να κόψεις τα μαλλιά του μωρού πριν να βαφτιστεί. Ο παπάς κόβει μιά τούφα από τα μαλλιά του μωρού γιά πρώτη φορά στην Βάφτιση.
11)Βάφτιση
Γιά την τελετή της Βαφτίσεως, ο νονός/νονά, πρέπει να είναι Ορθόδοξος Χριστιανός, και πρέπει να φέρει τα εξής στην Εκκλησία:2 άσπρες μικρές πετσέτες (γιά να σκουπίσουν ο παπάς και ο νονός τα χέρια τους μετά την βάφτιση)1 άσπρη μεγάλη πετσέτα (γιά να τυλίξουν και να σκουπίσουν το μωρό)
1 άσπρο σεντόνι (χρησιμοποιείται μαζί με την πετσέτα που τυλίγουν το μωρό)
1 μικρό μπουκάλι ελιόλαδο (γιά να ρίξει ο παπάς μέσα στο νερό της κολυμπήθρας)1 κομμάτι σαπούνι (γιά να σαπουνίσουν ο παπάς και ο νονός τα χέρια τους μετά την βάφτιση)3 άσπρα κεριά (που τα ανάβουν μετά την βάφτιση όταν όλοι γυρίζουν γύρω από την κολυμπήθρα)Άσπρη βαφτιστική φορεσιά
Χρυσός σταυρός με αλυσίδα (γιά να φορέσει το μωρό μετά από το Χρίσμα)Η Βάφτιση είναι μιά από τις πιο σημαντικές μέρες στη ζωή του Ορθόδοξου Χριστιανού. Ή βάφτιση γίνεται συνήθως τον πρώτο χρόνο της ζωής του παιδιού μετά που θα σαραντίσει. Η τελετή της Βαφτίσεως αρχίζει στον νάρθηκα της εκκλησίας όπου οι γονείς παραδείνουν το παιδί τους στον νονό ή στην νονά. Ο νονός/νονά μιλάει εκ μέρους του μωρού και επικυρώνει την πίστη του στον Ιησού Χριστό καθώς απαρνιέται τον Σατανά, και λέει το "Πιστεύω". Μετά ο παπάς με τους γονείς, τον νονά/νονά προχωρούν μπροστά στην εκκλησία και κάποια γυναίκα παίρνει το μωρό (συνήθως μιά ή και οι δύο γιαγιάδες του μωρού) το ξεντύνουν και το τυλίγουν μέσα σε άσπρη πετσέτα. Ο ιερέας ευλογεί το νερό της κολυμπήθρας(που μοιάζει με μεγάλο δισκοπότηρο), και ρίχνει μέσα λάδι (που έφερε ο νονός/νονά). Ο παπάς βυθίζει το γυμνό μωρό μέσα στην κολυμπήθρα , και το αλείφει τριγύρω με νερό και λάδι. Το μωρό βυθίζεται στην κολυμπήθρα τρεις φορές "Εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος". Μετά ο ιερέας βγάζει το μωρό από το νερό και το παραδίνει στον νονό/νονά μέσα σε άσπρο σεντόνι και πετσέτα. Μετά γίνεται το Μυστήριο του Χρίσματος, όπου ο Ιερέας μυρώνει το μωρό με "μύρο" (λάδι που έχει αγιάσει ο Πατριάρχης) και κόβει μαλλιά από το κεφάλι του μωρού. Ο παπάς επίσης ευλογεί τά εσώρουχα του μωρού και το παίρνουν για να το ντύσουν με ολόασπρη φορεσιά. Όταν το μωρό ντυθεί και βάλει χρυσό σταυρό πάνω σε αλυσίδα, το παίρνει ο νονός/νονά, ανάβουν μιά μεγάλη λαμπάδα και μικρά κεράκια που συνήθως κρατάνε μικρά παιδιά, και όλοι γυρίζουν γύρω γύρω από την κολυμπήθρα, μαζί με τον παπά, τρείς φορές. Μετά το μωρό κοινωνάει γιά πρώτη φορά. Όταν τελειώσει η τελετή οι γονείς πρέπει να φιλήσουν το χέρι του νονού/νονάς γιά να παραλάβουν το μωρό κι όλοι οι συγγενείς και φίλοι τους εύχονται "Να σας ζήσει". Όταν όλοι δώσουν τις ευχές τους, αρχίζει το γλέντι (σε σπίτι, καφενείο, ή εστιατόριο). Το γλέντι γιά την Βάφτιση μοιάζει πολλές φορές με γλέντι γάμου, με μπόλικο φαγητό, λαούτα, και βιολιά. Γιά τρείς μέρες μετά την βάφτιση, το μωρό δεν πρέπει να κάνει μπάνιο. Το νερό από το πρώτο μπάνιο μετά την Βάφτιση πρέπει να το χρησιμοποιήσεις γιά να ποτίσεις λουλούδια ή φυτά. Για τρεις Κυριακές μετά την Βάφτιση το μωρό πρέπει να κοινωνήσει ντυμένο στα βαφτιστικά. Συνήθως το μωρό το σηκώνει ο νονός/νονά και κάποιος πρέπει να τούς ακολουθεί, κρατώντας αναμμένη την Λαμπάδα. Το μωρό πρέπει να το κρατάς στην δεξιά σου πλευρά όταν κοινωνάει. Είναι παράδοση στην Ελλάδα γιά τους νονούς/νονές να βαφτίζουν ή όλο κορίτσια, ή όλο αγόρια γιατί παραδοσιακά δεν επιτρέπεται να παντρευτούν άντρας με γυναίκα που έχουν τον ίδιο νονό ή νονά. Στα μάτια της εκκλησίας είναι σαν αδέλφια. Λέγονται μάλιστα "καλαδέλφια".
12)Εικονοστάσιο
Το εικονοστάσιο είναι το προσκυνητάριο του σπιτιού. Είναι συνήθως φτιαγμένο από ξύλο με τζαμόπορτα μπροστά, και ακοίμητο (συνήθως ηλεκτρικό) φως, και πρέπει να κρεμαστεί σε ανατολικό τοίχο μέσα στο σπίτι. Μέσα στο εικονοστάσιο οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί βάζουν όλες τις εικόνες τους, το καντήλι, το θυμιατό, λουλούδια από τον Επιτάφιο, αγιασμό, και άλλα πράγματα με θρησκευτική σημασία.
13)Διάφορα άλλα έθιμα και παραδόσεις
Όταν αγοράσουμε μιά καινούργια εικόνα, την παίρνουμε στην εκκλησία όπου ο παππάς την βάζει κάτω από την Αγία Τράπεζα γιά σαράντα μέρες.- Βασκανία ή Μάτιασμα: Αν κάποιος σου κάνει κομπλιμέντο μπορεί να σε ματιάσει. Γιά ν' αποφύγεις το μάτιασμα πρέπει να σε "φτύσει" αυτός ή αυτή που σου κάνει το κομπλιμέντο και να πει "Φυτού να μην σε ματιάξω" ή εσύ πρέπει να πεις στα κρυφά "Βελόνα στα μάτια σου" . Γιά να καταλάβεις αν είσαι ματιασμένος/ματιασμένη πρέπει να ρίξεις τρεις σταγόνες ελαιόλαδο μέσα σ' ένα ποτήρι νερό. Αν το λάδι δεν σμίξει με το νερό τότε δεν έχεις το μάτι, αν όμως σμίξει τότε είσαι ματιασμένος/ματιασμένη. Γιά να ξεματιαστείς πρέπει να βρεις κάποιον που να ξέρει τις προσευχές γιά το ξεμάτιασμα. Πολλοί πιστεύουν ότι γιά να μην σε "πιάσει το μάτι" πρέπει να φοράς ματάκι (κόσμημα που μοιάζει με μπλε μάτι). Ο καθένας πρέπει να έχει το δικό του ματάκι που δεν πρέπει να το δώσει σε κανένα.
- Δεισιδαιμονίες
Μην μασάς τσίχλα όταν σκοτεινιάσει, γιατί μασάς τα κόκαλα των πεθαμένων
Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μην κόψεις
και Κυριακή να μη λουστείς αν θέλεις να προκόψεις
Μην αφήνεις τα ρούχα σου ανάποδα την νύχτα γιατί θα ξεχνάς
Μην σφυρίζεις τη νύχτα γιατί έρχονται τα κακά
Τρίτη και Δεκατρείς είναι γρουσουζιά
Όταν δεις στον ύπνο σου ότι κάποιος πεθαίνει πεθαίνουν τα κακά του
Όταν πας κάπου γιά επίσκεψη, πρέπει όταν φεύγεις πρέπει να βγεις από την ίδια πόρτα που μπήκες "Να μη χαλάσει το προξενιό"
Χτύπα ξύλο κούφια η ώρα (για να μην πάθεις κακό)
Όταν συναντήσεις νεκροφόρα να πιάσεις ένα κουμπί για να μην πάθεις κακό
Μην βλέπεις την νύχτα στον καθρέφτη γιατί θα πάθεις μάγια Αν μετράς τ' αστέρια τη νύχτα θα βγάλεις μυρμηγκιές
Posted at 03:28 am by laografia
Permalink
ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ - ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ - ΤΟΠΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ
Η Ιστορία της Παπαλάμπραινας
Ο παπα-Λάμπρος Ζέρβας ήταν εφημέριος στο χωριό Ρωμύρι της Πυλίας το 1860. Ένας συγχωριανός του, που λεγόταν Σταύρος Φιτσιάλος, σκέφτηκε να συνεργαστεί με μία συμμορία για να τον ληστέψουν.ο Φιτσάλος συνεννοήθηκε μαζί του προκειμένου να έρθουν στο Ρωμύρι και να κλέψουν την περιουσία του παπα-Λάμπρου. Δύο από τους κλέφτες πήγαν στο σπίτι του με το πρόσχημα ότι ενδιαφέρονταν να αγοράσουν ένα βόδι που πουλούσε ο παπάς, «ο οποίος όμως έλειπε στην Πύλο, όπου είχε πάει για να φέρει το παιδί του, που πήγαινε σχολείο εκεί. Ο παπάς γύρισε αργά στο Ρωμύρι χωρίς το παιδί, που έμεινε στην Πύλο. Έτσι οι ξένοι φιλοξενήθηκαν στο σπίτι του την νύχτα». Το βράδυ, όταν η οικογένεια είχε κοιμηθεί, οι δύο κλέφτες ειδοποίησαν και τους υπόλοιπους, που είχαν κρυφτεί την ημέρα έξω από το χωριό, και μπήκαν όλοι αθόρυβα στο σπίτι του παπά, οπότε άρχισαν να αρπάζουν ό,τι έβρισκαν. Χρήματα όμως δεν είχαν βρει, οπότε ξεκίνησαν να βασανίζουν τον παπά, προκειμένου να τους πει πού τα είχε κρύψει.Μια από τις κόρες του παπα-Λάμπρου, η Παναγιώτα, κατάφερε να κατέβει κρυφά στο κατώι και από ένα φεγγίτη άρχισε να φωνάζει, καλώντας σε βοήθεια. Το χωριό ξύπνησε και οι άντρες ανήσυχοι πήραν τα τουφέκια και άρχισαν να ρίχνουν, με αποτέλεσμα να φοβηθούν οι κλέφτες και να το βάλουν στα πόδια. Δύο από αυτούς, όμως, τραυματίστηκαν και, μάλιστα, ο ένας θανάσιμα. «εξαιτίας του θανάτου του κλέφτη έγινε μεγάλος ντόρος σε ολόκληρη την Πυλία και ένας χωριάτης έφτιαξε το τραγούδι, που ζει μέχρι τις ημέρες μας, με κάποιες παραλλαγές στους στίχους σε ορισμένες περιπτώσεις». Αυτό είναι το γεγονός στο οποίο αναφέρεται η χιλιοτραγουδισμένη «Παπαλάμπραινα», ωστόσο η ιστορία έχει και συνέχεια. Το παιδί που πήγαινε σχολείο στην Πύλο, ο Νικολάκης, μετά το δραματικό περιστατικό πήγε και έμεινε στην Αθήνα, στο σπίτι του δημάρχου Μπενάκη. Εκεί έκανε τις σπουδές του και όταν τελείωσε, ζήτησε να γίνει Αστυνομικός Διοικητής επαρχίας Πυλίας. Ίσως στο μυαλό του υπήρχε η σκέψη της εκδίκησης του Φιτσάλου, ο οποίος είχε πλέον γεράσει, αλλά φοβόταν μήπως οι Παπαλάμπροι κάνουν κακό στο γιο του . : «Ο Φιτσάλος, αφού τον παρακίνησε και ένας Μανιάτης, αποφάσισε να πάει στον Νικολάκη Παπαλάμπρο, να του ζητήσει συγνώμη και να του φιλήσει τα πόδια. Εκείνος όμως του είπε: ''φύγε βρωμόσκυλο, πήγες να μας ξεκληρίσεις και τώρα ζητάς συγνώμη''. Μετά όμως το παιδί του Φιτσάλου απέκτησε το δικό του παιδί και κάλεσε τον Νικολάκη να το βαφτίσει. Έτσι έσβησε αυτή η βεντέτα».
Παπαλάμπραινα
Στου Παπαλά-Παπαλάμπραινα
στου Παπαλάμπρου την αυλή
στου Παπαλάμπρου την αυλή
είναι μια μάζεψη πολλή.
Καν ο Παπάς-Παπαλάμπραινα
καν ο παπάς είν' άρρωστος
καν η παπαδιά πεθαίνει
Παπαλάμπραινα καημένη.
Ούτ' ο παπάς-Παπαλάμπραινα
ούτε ο παπάς είν' άρρωστος
ούτ' η παπαδιά πεθαίνει
Παπαλάμπραινα καημένη.
Οι κλέφτες τους –Παπαλάμπραινα
οι κλέφτες τους εγδύσανε
οι κλέφτες τους εγδύσανε
και τα λεφτά ζητήσανε.
Μια λυγερή-Παπαλάμπραινα
μια λυγερή εφώναξε
μια λυγερή εφώναξε
τους κλέφτες τους εφώναξε.
Τρέξε Γιωργά-Παπαλάμπραινα
Τρέξε, Γιωργάκη ξάδερφε
τρέξε, Γιωργάκη ξάδερφε οι κλέφτες μας εκάψανε.
Γκαφόπουλα:
Τρία παλικάρια από το πάνω κοντογόνι
Το μάθατε τι γίνηκε στ' Απονου Κοντογόνι;
Επιασαν τα Γκαφόπουλα στης Φίλαινας το σπίτι.
Τα πιάσαν και τα δέσανε τα τρία αδερφάκια αντάμα.
Και ο Κοσμάς 'ποκρίθηκε και σαν τρανός τους λέει:
- Σκοτώστε μας τους δύο τρανούς και αφήστε το μικρόνβ.
Κι ο ένας στον άλλον έλεγε και τους παρακαλούσε:
Μη μας περάστε από χωριά, χωριά και βιλαέτια,
τι έχουμε οχτρούς και χαίρουνται και φίλους και λυπούνται
Β' παραλλαγή:
Πεντ-έξι κάποι του Κοσμά και τρεις Αιτοβουναίοι
μια προβατίνα ψένανε στη βρύση στου Σαπρίκι.
Κι εκεί τους πήγε μια γραφή, τους πήγε κ' ένα γράμμα,
να πιάσουν τα Γκαφόπουλα στης Φίλαινας το σπίτι.
Γ' παραλλαγή
Πεντ-έξι κάποι του Κοσμά και τρεις του Παναγιώτη
μια προβατίνα ψένανε στη βρύση του Σαπρίκι
Κ' εκεί τους ήρθε μια γραφή από τον αρχηγό τους
να πιάσουν τα Γκαφόπουλα τα δύο αδελφούλια,
Το παραπάνω είναι ένα ηρωικό δημοτικό πένθιμο τραγούδι καθιστικό της τάβλας σε τρεις παραλλαγές.
Αν αλληλοσυμπληρώσουμε τις τρεις παραλλαγές και προσθέσουμε και την ντόπια λαϊκή πα-
ράδοση, ίσως κατορθώσουμε να πλησιάσουμε την ιστορία των τριών παλικαριών.
Τα Γκαφόπουλα, ο Κοσμάς, ο Κώστας και ο Τριαντάφυλλος ήταν παιδιά της Φίλαινας από το
πάνω Κοντογόνι. Πατέρας τους ήταν ο ξακουστός κλέφτης Παναγιώτης με το παρατσούκλι «φίλος».
Πέντ' έξι κάποι (σώματα ενόπλων για προστασία των προεστών κ.λπ.)- που κατά μία παραλλαγή ήταν Αϊτοβουναίοι- ψένανε μία προβατίνα στη βρύση στο Σαπρίκι (χωριό της περιοχής σημερινό Μεταξάδες).
Πήραν μία έγγραφη διαταγή να πάνε να συλλάβουν τα Γκαφόπουλα. Οταν τα Γκαφόπουλα κα-θίσανε να φάνε στο πατρικό τους σπίτι, τότε ο Κάπος Ντούλος από το χωριό Μπαρμπόπη τους έπιασε τους έβαλε θηλιά στον λαιμό και αλυσίδες στα χέρια.
Η μητέρα Φίλαινα και ο μεγαλύτερος αδελφός παρακάλεσαν τους ένοπλους κάπους να μη σκοτώσουν το μικρότερο αδερφό γιατί είναι αρραβωνιασμένος. Πρόσθετη παράκληση των μελλοθανάτων ήταν να μην τους περάσουν από διάφορα μέρη, για να μη χαρούν οι εχθροί τους και λυπηθούν οι φίλοι τους.
Ο Κοσμάς με τα σίδερα στα χέρια, τους ξέφυγε για τον Αστρα. Τα άλλα δύο αδέρφια τα κρέμασαν στις Αρκαδίας τον πλάτανο.
Ο Καμπόμπασης Παναγιώτης, όπως μας λέει άλλο δημοτικό τραγούδι είχε άσχημο τέλος. Οι κλέφτες Νικολούλιας και Τόγκας για να εκδικηθούν το θάνατο των παλικαριών τον σκότωσαν πάνω από τη Βουτσινά.
«Μια μπαταρία του δώσανε με δύο ασημένια βόλια,
το'να τον πήρε στην καρδιά και τ' άλλο στο κεφάλι»
Πηγές: Γκαφόπουλα: τα τρία παλικάρια του Κουφιέρου.
Του Πάνου Κοσμόπουλου λογοτέχνη - δάσκαλου
Posted at 02:26 am by laografia
Permalink
|
|
|
